Seattle Hawks futbol takımının 430 milyon dolarlık yeni stadyumu fay hattı üzerinde ve sıvılaşma riski olan bir dolgu alanda inşa ediliyor. Sıradışı koşullar ve bütçe kısıtlamaları nedeniyle stadyum için en son teknolojiler kullanılmış. Stadyum çatısı sondan germeli mega-makas olarak tasarlanırken, makasın oturduğu pilonlar üzerine yerleştirilen sismik izolatörler ile çatı ile pilonlar arasında mpment aktarımlarının önüne geçilmiş...

10.02.2002 -Seattle'daki 430 milyon dolarlık bir futbol stadyumu projesinin bütçe darlığı, girişimcileri yeni teknikler kullanmaya itti. ENR'de Nadine M.Post imzası ile yayınlanan habere göre, kullanılan mega makas sistemi sayesinde stadyum tribünlerinin çatı maliyeti 4 milyon dolar azaltılırken, yeni bir sismik izolatör kullanımı da maliyeti 2.5 milyon dolar düşürmüş. Bütçe kısıtlamaları nedeniyle yaklaşık 162.500 metrekare inşaat alanı da 23.000 metrekare kadar azaltılmış.

Seattle-Hawks'ın yeni stadyumu

Bütçe kısıtlamaları tesisin yatırımı için 130 milyon dolar bağışta bulunan ve bütçe aşımı farklarını karşılayacak olan Seattle-Hawks takımının sahibi Paul Allen'den kaynaklanıyor. Allen, bu yatırımı karşılığında projenin, tasarım, inşaat ve bütçesi üzerinde söz sahibi.

Allen'in firmalarından First & Goal Inc. başkan vekili Bob Collier, kamuoyuna proje için 300 milyon dolara kadar bir harcama yapabileceklerini garanti ettiklerini söylüyor. Bunun karşılığında da işletme üzerinde daha fazla otonomi ve kontrol istediklerini ekliyor.

Washington State Stadyum Yönetim İdaresi (PSA), projedeki tuvaletlere kadar her detayı kontrol ederek, işlerin tasarıma ve standartlara uygunluğunu kontrol ediyor. Yüklenicilere ve tasarımcılara ödemlere de PSA'nın onayından geçiyor. Projenin bu şekilde yürütülen ilk ortak kamu-özel sektör girişimi olduğunun altı çiziliyor.

Yöntemin şimdilik başarılı olduğu söylenebilir. %91'i tamamlanmış olan projede, fiyat farkı talepleri şimdilik sadece %2 dolayında ve programa uygun olarak devam ediyor.

Seattle Hawks, daha önce Mariners ile Kingdom Stadyumunu ortak kullanıyormuş. Allen'in yeni projesi ise 1997 yılında onaylanmış. Stadyumun inşaatı tasarımın tamamlanması ile beraber 1999 yılında başlamış.

MÜHENDİSLİK

Dinozor Görünüşlü Mega Makas Sistemi

İlk tasarımda, herbiri 220 x 60 metrelik ve uzay kafes sistemden oluşan çatılar düşünülmüş. Bu çatılar dört adet dev pilonun üzerine oturtulacakmış. Ancak bunun yerine, mühendis, daha eksenel bir yaklaşımla iç bükey bir mega-makas sistemle betonarme pilonların üzerine oturtulacak ve 220 metreyi geçecek bir sistem önermiş. Bu son sistem makas tüm çatı yükünün yarısını alırken, yükün diğer yarısı da tribünlerin dış çeperdeki mesnetlerine dağıtılmış.

Yükü bu şekilde ikiye dağıtmak, bir büyük bavulu elde taşımak yerine, biri tekerlekli öbürü elde iki küçük bavul taşımayı çağrıştırıyor. Mega makas, kemerden hafif olamkal beraber aynı zamanda da sadece iki adet pilona gerek duyuyor. Stadyumun mühendisi böylelikle çelikten 3 milyon, pilonlardan da 1 milyon dolar tasarruf edildiğini belirtiyor.

Fikir, mimar dahil herkes tarafından beğenilmiş. Bu sistemin hem daha basit hem de daha zarif bir çözüm olduğu düşünülüyor.

Sonuçta ortaya sandık kirişlerden oluşan ve gövdesi A-çerçevelerden meydana gelmiş bir kemer yapı ortaya çıkmış. Kemerin takviyesi gövdesi üçgen şeklinde makaslarla -trichord trsuss- sağlanmış. Kemerin 1.21 metre genişliğindeki sandık kirişin açıklık ortasındaki derinliği 1.83 metre iken mesnetlere yakın bu derinlik 6 metreye kadar artıyor. Çatı güvertesi, doğu-batı yönünde, takviye makasından çeper kolonlarına doğru incelen ikincil makaslar üzerinde oturarak, çatı düzleminin üzerinde sadece A-çerçeveli kemeri bırakıyor.

Mega Makas'ın kilit taşı yerine yerleştirliyor

Kemerin üst yay yarıçapı 213 metre iken, alt yay çapı 187 metre. Bu şekilde yapılmasının nedeni ise tüm yükleri tek bir mesnet noktası üzerine aktramak. Bu şekilde eksentrisite (dış merkezcillik) sorunları da çözülmüş.

Kemere sehimleri önlemek için son germe (post tension) de uygulanmış. Bir deprem anında, son germe çelik halatlarının bir lastik gibi hareket edip uzalıp kısalmak suretiyle kemeri orjinal şekline geri getirmeleri düşünülmüş. Rijid bir bağın bu durumda deformasyona uğrayabileceği ifade ediliyor.

Daha önce 220 metrelik bir açıklıkta son germe uygulaması yapılmadığına dikkat çekiliyor. İsolasyon mesnetleri (isolation bearings) ile beraber kullanılan son germe sistemi tüm sistemi çalışır halde tutuyor.

Sistemin kilit noktalarından birini her biri ana kemerin oturduğu pilonların üzerine yerleştirilmiş dört adet sürtünmeli sarkaç sismik izolasyon mesneti (friction pendulum seismic-isolation bearing) oluşturuyor. Bu mesnetler, genelde çatı yerine binaların temellerinde kullanılıyorlar. Bu projedeki görevleri ise betonarme pilonlara çatıdan aktarılacak momentleri engellemek ve hareketi kısıtlamak.

Mesnetlerin üzerindeki çelik kemerin içi betonla doldurulmuş. Bu nokta sonradan germe halatlarının, kemerin ve mesnet noktasının odağını oluşturuyor.

DEPREM VE SIVILAŞMA RİSKİ

Stadyum Seattle fayı üzerinde 7.0 büyüklüğünde ve denizde meydana gelebilecek 9.0 büyüklüğündeki depremlere dayanıklı olarak tasarlanmış. Dolgu alan, deniz seviyesinin sadece birkaç metre üstünde ve sıvılaşma riskine maruz. KAzıklı temeller 18 - 27 metre derinliğe kadar iniyor.

Sismik İzolasyon Mesnetleri

Bu koşullar altında 220 metrelik bir açıklığın geçilmesi ciddi sorun yaratmış. Bu sorun sismik izolasyon-mesnetleri ile çözülmüş. Pilonlar, çatıdan bağımsız olarak kuzey-güney yönünde 60cm haretket edebilecek şekilde tasarlanmış. Sistem bir masa örtüsü hilesine benzetiliyor. Yani tabaklar sabit kalırken masa örtüsü altlarından çekilp tekrar yerine yerleştiriliyor.

Mesnetin sürtünmesi ve kavisli yapısı yükleri pilondan çatıya aktarıyor. Bir deprem anında bu yükler çok düşük kalıyorlar. Rüzgar altında ise çatının kaymasını engelleyecek kadar büyük bir sürtünme kuvveti elde ediliyor.

İnşaat sözleşmesi sırasında eklenen sismik izolasyon mesnetleri ile pilonlarda 1 milyon dolarlık donatıdan, temellerde 500 bin dolar ve 1 milyon dolar da çatı çeliğinden tasarrufla toplam 2.5 milyon dolarlık tasarruf sağlanmış.

Geçtiğimiz yıl Şubat ayında meydana gelen deprem sırasında sistemin testi de yapılmış olmuş.

Son germe sisteminde her makas için her biri 221 metre uzunluğunda beş halat kullanılmış. Her halat da 26 adet 3.8 cm çapında çelik kablodan meydana gelmiş.

Çelik halatlar stadyumun ömrüne geöre tasarlandığı dikkate alındığında, çimento şerbeti çok ağır gelmiş ve çelik halatların korozyona karşı korunması için özel bir yağ kullanılmış. Özel yağın kullanılmasının zamanlaması ise önem kazanmış, çünkü pompalanabilecek akışkanlığa gelmesi için yağın en az 75 derece santigratta tutulması gerekiyormuş.

Stadyumun önümüzdeki Ağustos ayında açılması bekleniyor.

 

YapiWorld 10.02.2002

Yazdır