YapiWorld
ARAŞTIRMA


T.C.
İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ
PROJELER DAİRE BAŞKANLIĞI
YATIRIM PLANLAMA MÜDÜRLÜĞÜ


"ATAKÖY- BÜYÜKÇEKMECE ARASI SAHİL DÜZENLEMESİ AVAN PROJESİ"
1996-1998



Doç.Dr. Mehmet TUNÇER (1)

I. BÖLÜM
ARAŞTIRMA

I. KONU, AMAÇ, KAPSAM VE YÖNTEM

"ATAKÖY- BÜYÜKÇEKMECE ARASI SAHİL DÜZENLEMESİ AVAN PROJESİ"'nin kapsadığı alanlar; İstanbul Metropoliten Kent Bütünü içerisinde Cumhuriyet'in ilk yıllarından bu yana geleneksel olarak dinlenme, eğlenme ve rekreasyon bölgeleri olarak önemlerini korumuşlardır. Proje alanı; Ataköy'den başlayarak, Yeşilyurt - Yeşilköy - Florya - Küçük Çekmece Gölü'nün güneyinden Avcılar'a kadar uzanan kıyı kesimidir. Bu kesim; yaklaşık 18 km. uzunluğundadır ve birbirinden farklı, çeşitli nitelikleri ve sorunları bulunan, farklı sosyal statüler ve gruplara hizmet veren alt bölgelerden oluşmaktadır.

Projenin Konusu ve Amacı

İstanbul Metropoliten Kenti, son 50 yıl içinde çok hızlı nüfus artışı ve fiziksel büyümeye sahne olmuştur. Proje alanının yer aldığı Avrupa Yakası'nın turizm, konut, sanayi yoğunluğuna sahip bir bölge olması nedeniyle, bu yakada rekreatif düzenlemeler ile yeşil alanlara olan gereksinimin öncelik kazandığı görülmektedir. Bu görünüm proje amacının belirlenmesine yardımcı olmuştur.

Amaç, Ataköy-Avcılar Kıyı Kesimi'nde, yukarıda belirtilen gereksinmelerin karşılanması ve plan kararlarına veri oluşturacak kentsel tasarım avan projelerinin elde edilmesidir.

Projenin Kapsamı

İstanbul Kenti; son 10 yıldır kıyılarında denize girilmesi sakıncalı, deniz ürünlerinin yenilmesi, sağlık açısından tehlikeli hale gelmiştir. Marmara'da canlı yaşamının hemen hemen tükenmesine ve ekolojik bir felakete neden olan bu kirliliğin bir diğer önemli nedeni de Karadeniz'den gelen sanayi kökenli kirliliktir. Bu nedenle, kıyıda yer alan ve denize yönelik kullanımların ve niteliklerinin yeniden değerlendirilmesi gerekmektedir. Ancak, bu kullanımların başka amaçlarla değerlendirilebileceği, dinlenme ve eğlence amaçlarının yanı sıra, ticari, sosyal, kültürel ve eğitimsel amaçlarla kullanım dönüşümü yapılabileceği düşünülmektedir.

Kıyı kesiminde yer alan otel ve motel gruplarının genellikle orta-üst gelir gruplarına yönelik hizmet veren kullanımlar olması ve bir ölçüde kendi içlerine kapalı olmaları da bir başka sorundur. Bu tesislerin önündeki kıyı şeridinin, kumsalın ve günübirlik kullanım alanlarının Kıyı Kanunu uyarınca halkın kullanımına açık tutulması önemli bir planlama girdisi olarak görülmektedir.

Metropoliten Kent Bütünü'nden ve kıyı kesimi gerisindeki yerleşmelerden kıyıya ulaşım ve bağlantılar yetersizdir. Demiryolu ve Hafif Raylı Toplu Taşın Sistemleri'nin geliştirilmesi, E5 üzerine yığılan bireysel ağırlıklı ulaşım sisteminin yükünü azaltmak bakımından büyük önem taşımaktadır. Uzak ulaşım yollarından biri de deniz ulaşımıdır. Anadolu Yakası'nda uygulanmakta olan sabah ve akşam vapur seferleri, Rumeli Yakası'nda da yığılma saatlerine gelecek şekilde düzenlendiği taktirde hem merkezi iş alanlarındaki trafik yoğunluğunu hafifletici etki yapacak, hem de Avrupa Yakası'na dinlendirme özelliği de taşıyan bir taşıma hizmeti vermiş olacaktır.

Proje Alanı, güneyinde bulunan deniz ile kuzeyindeki ana servis yolları arasında, kamu mülkiyeti ağırlıklı alanlardır. Kamu mülkiyetinde olup, kıyıda dolgu suretiyle kazanılan araziler ile, özel mülkiyete konu edilmeyen devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerler İstanbul Defterdarlığı ile İstanbul Büyükşehir Belediyesi Emlak Müdürlüğü arasında düzenlenen protokol ile bu proje kapsamına dahil edilmiştir.

Anılan protokol ile, 3621 Sayılı Kıyı Kanunu, 3194 Sayılı İmar Kanunu ve bu konudaki diğer kanun, yönetmelik ve genelgeler hükümlerine göre, düzenlemesi mümkün olan, halkın sosyal gereksinimlerini karşılayabilecek tesislerin, Belediye tarafından yapılması, yaptırılması, işletilmesi ve işlettirilmesi ilişkin ilkeler belirlenmiştir.

Ayrıca kamu mülkiyetindeki, sahil şeridine bitişik ve birlikte planlanmaya elverişli Belediye mülkiyetindeki parsellerin de proje alanına dahil edilmesi öngörülmüştür.
Bu alanların tümü, Proje'nin kapsadığı alanları belirlemektedir.

Planlama, Tasarım ve Uygulama Süreçleri :

Proje Alanı; öncelikle proje ekibi tarafından gezilmiş, arazi kullanımına, yapısal niteliklere, ulaşıma ve bitki gruplarına ilişkin, fotoğraf, dia ve video kamera ile saptama ve belgeleme çalışmaları yapılarak alanın farklı nitelikli alt bölgelerden oluştuğu saptanmıştır. Bu nedenle; Proje Alanı planlama, projelendirme ve uygulama kolaylığı sağlanması bakımından, fiziksel eşikler ile var olan proje uygulamaları da göz önünde bulundurularak 5 Alt Proje Alanı'na ayrıştırılmıştır.

Proje Alanı içersinde farklı uygulamalar yapılmıştır ve halen uygulanmakta olan kesimler de bulunmaktadır. Bir kısmı İstanbul Büyük Şehir Belediyesi Yatırım Planlama Dairesi Başkanlığı, bir kısmı da İlçe Belediyeleri tarafından hazırlanmış çeşitli onanlı / onansız projeler bulunmaktadır. Yöntem olarak, mevcut olan projelerin değerlendirilmesi ve irdelenmesi de yapılacaktır.

Fiziksel eşikler ve proje uygulamaları göz önünde tutularak belirlenen Alt Proje Kesimleri şunlardır :

P1 : ATAKÖY (GALLERİA-HAVA HARP OKULU ARASI) KESİMİ
P2 : YEŞİLKÖY - YEŞİLYURT KESİMİ
P3 : FLORYA KESİMİ
P4 : KÜÇÜK ÇEKMECE KESİMİ
P5 : AVCILAR KESİMİ

 


ŞEMA 1 : İSTANBUL KENT MAKROFORMU İÇİNDE PROJE ALANININ YERİ VE ÇEVRE İLE İLİŞKİLERİ

I. Bölüm Çalışmaları; proje alanı ve yakın çevresine yönelik dökümantasyon, arazi kullanımı, yapısal ve çevresel niteliklerin saptanması, doğal değerler, peyzaj ögelerinin saptanmasına yönelik ön araştırmalar ve saptamalar, bunların analitik etüdler haline getirilerek, araştırma raporunun hazırlanması ile sahil şeridi düzenlemesine yönelik fikir projelerinin geliştirilmesini kapsamaktadır.

Bu kapsamda; ulaşım plan ve projeleri, altyapıya ilişkin bilgiler ve mülkiyete ilişkin bilgiler, İlçe Belediyeleri'nin hazırlamış olduğu plan ve projeler, İstanbul II Numaralı KTVK Kurulu kararları derlenmiş ve proje amacına yönelik ortak bir rapor bütünü içerisinde sunulmuştur.

Planlama ve projelendirme faaliyetleri alanı "Akım Şeması" nda görüldüğü gibi aşamalı biçimde ele alınmıştır.

"Envanter" aşaması olarak da tanımlanabilecek I. Bölüm çalışmalarında Metropolitan kütlenin genel yapısına ve işleyişine ilişkin veriler derlenmekte ve yorumlanmaktadır. Bu aşamada kuşkusuz planlamaya konu olan "kıyının günümüzdeki yapısı" 'nın tanımlanmasına ağırlık verilmektedir.

Bu yapı iki ana başlık altında incelenecektir. "doğal yapı" ve "kentleşmiş alan - yapay yapı".

Doğal yapı analizi ile kıyı kenarının günümüzdeki durumu araştırılmaktadır. Kıyıda dolgu ya da deniz yapısı olup olmadığı, diğer bir deyimle doğal halini koruyup korumadığı araştırılmaktadır.

Yapay durum analizi ile kıyı kenarının hemen arkasının nasıl kullanıldığını incelenmektedir. Kıyının halen kullanılma biçimi, diğer bir deyimle "arazi kullanımı" ya da "bütçesi" planlamaya geçiş aşamasında önemli bir çıkış noktasıdır. Bu bağlamda, ulaşım bağlantıları ve altyapı sistemleri de aynı başlık altında değerlendirilmektedir. Söz konusu kullanım deseni; "kıyının arzı" olarak tanımlanabilmektedir. Öte yandan, bu kullanımların sıklığı da kıyının "kullanım talebi" ni oluşturmaktadır.

Planlamaya geçiş aşamasında kullanılan önemli bir dış veri seti, genel olarak İstanbul Metropolitan Alanı'na ve özelde Planlama Alanı'ına ilişkin "Temel Stratejik Kararlar"dır. Kuşkusuz bu noktada temel belirleyici onaylı "İstanbul Metropolitan Alanı Alt Bölge Nazım Planı" dır. Ayrıca onaylı diğer nazım planlar da dış veri niteliğinde değerlendirmeye alınmıştır.

Planlamayı etkileyen bir diğer veri seti daha, çevre ve kültür konusunda kabul görmüş evrensel değerlerdir. Kıyıdan ve oluşturduğu doğal ve kültürel değerlerin bireyler tarafından tam serbestlikle kullanılması yada kıyı olanaklarından herkesin eşit olarak yararlanması, çevresel duyarlılığı yüksek alanların korunması ve sürdürülebilir kaynak yönetiminin gerçekleştirilmesi gibi normatif ve etik değerler planının hedef cümlesini oluşturmuştur.

Yukarıda özetlenen girdi ve çalışmalar sonucunda gelecekteki kıyı kullanımı türü ve sıklığı (talebi) kestirilmeye çalışılmıştır. Bu kestirimler seçenekler üretilerek yapılmıştır. Bu sürecin aşamaları, 2 no.lu şemada sunulmaktadır. Seçenek değerlendirmeleri ve tercihleri Danışman'ın da katkıları ile İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nce yapılacaktır. Tercih edilen seçenek danışmanlar grubu tarafından geliştirlecektir. Bu sürec akım şemasında "kavramsal planlama aşaması" olarak değerlendirilmiştir.


ŞEMA-2

"Avan ve kesin entegre proje üretimi" üçüncü bir aşamayı oluşturmaktadır. Bu aşama, daha çok mühendislik ağırlıklı olacaktır. Doğal olarak bu süreç içinde Danışmanlar Grubu'nu oluşturan UTTA'nın görevleri, teknik şartname ve sözleşme gereği entegre avan projelerin tamamlanması ile sonuçlanacaktır.

Danışmanlar grubu, sözleşme kapsamında olmamakla birlikte; "kıyının geleceği" için bir "kıyı yönetim planı" yapılmasını önemle önermektedir. Mali, kurumsal, çevresel ve izleme/denetim (monitoring) boyutları olacak bu planın başarılı bir uygulama için önkoşul olduğuna içtenlikle inanılmaktadır.

II. PROJE ALANI'NIN İSTANBUL METROPOLİTEN ALAN İÇİNDEKİ YERİ VE NAZIM PLAN KARARLARI

II.1. İSTANBUL METROPOLİTEN ALANI İÇİNDEKİ YERİ

Proje alanı; İstanbul Metropoliten Alanı'nın Avrupa Yakası'nda yer alan Tarihi Yarımada'nın batısında Ataköy'den Avcılar Petrol Ofisi Dolum Tesisleri'ne kadar uzanan önemli uzunlukta (18 km.) bir kıyı kesimini oluşturmaktadır.

Her yıl yaklaşık 400 000 artan nüfusu ile İstanbul Metropolü adeta bir "Megalopolis" olma yolundadır. Nüfusun artış hızının yüksek oluşu ve bunun bir sonucu olarak kaçak yapılaşma ve sanayileşme ile çevre sorunlarının artışı, son 30 yılda İstanbul çevresinde ve Marmara Denizinde insan sağlığını tehdit eden boyutlarda aşırı kirliliğe neden olmuştur. Proje alanı bu genel olgudan önemli ölçüde etkilenmiştir.

Proje alanı idari bakımdan Bakırköy, Küçükçekmece ve Avcılar İlçe Belediye Sınırları içerisinde bulunmaktadır (ŞEMA 3: PROJE ALANI VE YAKIN ÇEVRESİ İDARİ SINIR BÖLÜMLENMESİ).



ŞEMA 3.

Proje Alanı'na ulaşım, RTTS, demiryolu, D-100 (E 5) ve sahil yolu ile karadan; deniz otobüsü ile denizden mümkündür. Ülkenin en büyük ve kapasiteli hava limanı olan Atatürk Hava Limanı, proje alanında P2 Kesimi'nin kuzey sınırını tanımlamaktadır.

II.2. NAZIM PLAN KARARLARI

1/50 000 Ölçekli "İstanbul Metropoliten Alan Alt Bölge Nazım Plan" hedef ve politikaları ile Nazım Plan kararlarının, "Ataköy - Büyükçekmece Arası Sahil Düzenlemesi Avan Projesi"ne yönelik olanları aşağıdadır :

(PLAN 1: İSTANBUL METROPOLİTEN ALAN ALT BÖLGE NAZIM PLANI)

II.2.1. HEDEFLER VE POLİTİKALAR

Hedef 1. İstanbul'un evrensel düzeyde taşıdığı tarihi, kültürel, doğal öz değerlerine sahip çıkılarak, kente tarihi-kültürel kimliği ile özdeşleşen bir dünya kenti statüsü kazandırılması (Nazım Plan Raporu, S.14).

· Metropoliten Alan Alt bölge bütününde, uluslararası düzeyde spor, kültür, ticaret, hizmetler ve diğer arazi kullanım kararlarının saptanması,
· Kültürel ve sosyal faaliyetlere ilişkin fonksiyonların, şehirsel kademelenme
içinde yeterli ve kaliteli hale getirilerek dengelenmesi,
· İstanbul'un uluslararası bir dünya kenti olmasını sağlamak üzere uluslararası
düzeyde konferans, kongre, sanat, kültür merkezleri, eğlence ve sergi
mekanlarına yönelik projeler geliştirilmesi, müzelerin ve arşivlerin oluşturulması,
Hedef 2. İstanbul'un, dünya ve bölge ülkelerinin (Ortadoğu, Balkanlar, Avrupa ve İslam Ülkeleri) ekonomik yapıları ile bütünleşen, bölgesel fırsatları iyi kullanan, ekonomik ilişkiler içinde yönetim ve karar mekanizmalarının bütünleştiği bir merkez olması.

· Turizm potansiyelinin geliştirilmesi ve turizm payının kent ekonomisindeki
oranının arttırılması,
· Metropoliten Alan Alt Bölgede doğal yapı, tarihi-kültürel doku, çevre, turizm ve
rekreasyon işleri açısından da yönetim, organizasyon bütünlüğü ile denetiminin
sağlanması,
· Turizm, rekreasyon vb. kullanım alanlarında donatı ve ulaşım sisteminin
kalitesinin geliştirilmesi,

Hedef 4. İstanbul Nazım Planı'nın; yaşam kalitesini yükseltmek yönünde mekansal stratejiler ortaya koyması, öngörülen dönem ve yapı içinde gerekli mekansal düzenlemelerin yapması.

Hedef 10. Ulusal ve uluslararası spor, sanat, rekreasyon ve yeni mesire alanlarının arttırılması ve bu tür organizasyonların teşvik edilerek, sosyal donatı standartlarının yükseltilmesi.

Hedef 13. Toplu taşımacılığın ağırlıklı ve öncelikli olarak ulaşım sistemi içinde yer alması (Nazım Plan Raporu, S.16).

Hedef 14. Ulaşım hizmetlerinin kolaylaştırılması yönünde çözümlerin üretilmesi ve kent bütününde otopark kullanım alanlarının arttırılması,
· Günlük yolculuk dağılımında çok düşük paya sahip olan deniz ulaşımının
taşımacılıktaki payını yükselten çözüm önerilerinin geliştirilmesi,

Hedef 16. Merkezlerin kademelendirilmesi ve Alt Merkezlerin dengelenmesinde, kıyı yerleşmelerinin özelliklerini bozmayacak ve kıyıya baskı yapmayacak planlama kararlarının getirilmesi.

II.2.2. PROJE ALANI'NA İLİŞKİN NAZIM PLAN KARARLARI

Proje alanı olan sahil bandı; 1/50 000 Ölçekli İstanbul Metropoliten Alan Alt Bölge Nazım Planı'nda ağırlıklı olarak turizm ve rekreasyon merkezleri olarak belirlenmiştir.

Avcılar'da II. Derece Merkez ve sanayi gelişimi öngörülmekte, deniz ulaşımının ve Metropoliten Kent Bütünü ile toplu taşın bağlantılarının geliştirilmesi planlanmaktadır.

Küçükçekmece Gölü'nün Doğal Sit Alanı olarak korunması ve kentsel rekreasyon amacıyla kullanımı önemli bir diğer karardır.

Proje alanına ilişkin Nazım Plan kararları aşağıdadır:

· KIYI KULLANIMINA BAĞIMLI TURİZM MERKEZLERİ ( R ): Ataköy Sahil Kesimi, Florya Sahil Kesimi ve Avcılar Sahil Kesimi 1/50 000 Ölçekli Nazım Planda "Kıyı Kullanımına Bağımlı Turizm Merkezleri ( R )" olarak belirlenmiştir. Nazım Planda Nazım Plan Raporu'nun, 379. Sayfasında bu alanlar için;

"Kıyıya ve yöreye özgü özellikleri ön plana çıkartılarak, rekreasyon potansiyeli
değerlendirilecek alanlardır."
"Küçükçekmece Gölü ile Marmara Denizi arasındaki bölge kıyı kullanımı kapsamında prestij, rekreasyon alanı olarak alt ölçekli planlarla düzenlenecektir."

hükmü bulunmaktadır.

Yine proje alanı içinde yer alan kullanım türleri için Nazım Plan'da aşağıdaki hükümler yer almıştır.

· GÜNÜBİRLİK - REKREASYON ALANLARI : " Rekreasyon amaçlı düzenlenen alanlarda, sadece halkın eğlenme ve dinlenme gereksinimlerini karşılamaya dönük (piknik, plaj, spor alanları, botanik parkları vb.) mekan düzenlemeleri, günübirlik kullanışa yönelik alanlarda ise (plaj tesisleri, kafetarya, lokanta, kabin, iskele vb) toplum yararına ayrılan hafif yapılı tesisler yapılabilir. Bu alanların düzenlenmesi ile ilgili kararlar alt ölçekli planlarla belirlenecektir" .

· II. DERECE MERKEZLER :"Bu merkezler, 1. Derece merkezlerden daha dar olan hinterlandları (etki alanları) içindeki yerleşme bölgelerinin ticaret-hizmet ihtiyaçlarını karşılayacak nitelikte özelleşmiş, ihtisaslaşmış ticaret, hizmet fonksiyonları ile Metropoliten Merkez Alanı ve çevre merkezleri ile iletişim kurabilen daha küçük firmaların, büro faaliyetlerinin ve finans kuruluşlarının yer aldığı nitelikli merkezlerdir.
(Doğu yakasında Üsküdar, Kartal; Batı yakasında Avcılar, 2. Derece Merkezler olarak planlanmıştır).

· KENTSEL HİZMETLER (KH) : Nazım Planda Küçük Çekmece Kesimine "Kentsel Hizmetler" kararı getirilmiştir. Nazım Plan Raporu'nun 378. sayfasında "Bu alanlar , E5 üzerinde batıda Dünya Ticaret Merkezi-Şirinevler ile doğuda Göztepe Bostancı kavşağı arasındaki akslarıdır. Bu alanlar, büro hizmetlerinin ağırlık kazandığı, kısmen yönetim ve ticaret fonksiyonlarının yer aldığı alanlardır." hükmü yer almıştır

· KÜÇÜK SANAYİ VE DEPOLAMA ALANLARI : Nazım Planda Avcılar (Kumcular) kesimi 1/25 000 Ölçekli planlama aşamasında tür ve özelliklerine göre yapılaşma koşulları belirlenecek "Küçük Sanayi ve Depolama Alanları" olarak belirlenmiştir. Avcılar'da yer alan Petrol Ofisi Dolum Tesisleri için, Ulaşım ve Altyapı bölümündePatlayıcı ve Parlayıcı Madde Depoları için "Koruma bandlarında yapı yasağı uygulanacaktır." hükmü bulunmaktadır.

· DENİZ ULAŞIMI : 1/50 000 Ölçekli İstanbul Metropoliten Alan Alt Bölge Nazım Planı'nda; Avcılar ve Ataköy'de Deniz Otobüs İskelesi, Ataköy'de Yat Limanı, Yeşilköy, Yeşilyurt ve Küçükçekmece'de balıkçı barınakları önerilmiştir. Yeşilköy'de Araba Vapuru İskelesi'nin yer alması da bir Nazım Plan kararıdır.

III. PROJE ALANI'NIN TANIMI

Proje Alanı; Ataköy'den başlayarak Avcılar'da Büyük Şehir Belediye Sınırı'nda son bulan yaklaşık 18 km. uzunluğunda bir kıyı şerididir. Kısmen dolgu alanlarından oluşan ve en dar yerinde 20 m. en geniş yerinde ise yaklaşık 1 km. olan bu alan, kuzeyden, doğu batı yönünde uzanan ana ulaşım aksları (D-100, Londra Asfaltı, İstanbul Caddesi, Florya Caddesi, Yeşilköy Halkalı Caddesi, Rauf Orbay Caddesi vb) ve demiryolu ile sınırlanmaktadır.

Bu ana ulaşım akslarının kuzeyinde, doğudan batıya doğru Bakırköy, Ataköy, Yeşilyurt, Yeşilköy, Atatürk Hava Limanı, Florya, Şenlikköy, Atatürk Ormanı, Küçükçekmece Gölü ve Avcılar Mahallesi yer almaktadır.

Kıyıda, tanımsız ve kullanılmayan alanların yanı sıra, yer yer düzenli / düzensiz yeşil alanlar (parklar, çocuk oyun alanları, piknik alanları vb), turizm tesisleri, kamu / özel kamp/mokamp alanları, halk plajları, dolgu ve doğal karakterini koruyan alanlar bulunmaktadır.

Planlama Alanı kıyı kesimi kullanımları iki aşamada ele alınmıştır. Önce çizgisel olarak kıyının doğal ve yapay durumu incelenmiştir. Kıyı bağlamında doğal durum, deniz yapıları ve dolgu alanları analiz edilmiştir. Daha sonra kıyı kenarının arkasındaki var olan alan kullanımı: ticaret, turizm, kamu / özel kamp alanları, aktif yeşil alanlar, askeri alanlar, sportif alanlar, ticari rekreasyon, konut, kamusal kullanımlar, dolum tesisi vb. ana arazi kullanımları değerlendirilmiştir. Proje alanının % 51.30'unun halen doğal niteliğini koruduğu; alanda ağırlıklı olarak, kamu kamplarının (20,00 %), otel, motel vb. turistik tesislerin (17,12 %) ve aktif yeşil alanların (13,23 %) yer aldığı saptanmıştır. Aktif yeşil alanların oranının düşüklüğü, alanda yapılması gerekli dönüşümün yönünü ve niteliğini de göstermesi bakımından önem taşımaktadır.


TABLO I : ATAKÖY - B. ÇEKMECE KIYI KESİMİ ÇİZGİSEL KULLANIMLARI

KIYI  KENARININ DURUMU (km.)

ORAN

 

KIYI KENARININ ARKASI      (km.)

ORAN

DOĞAL

9,204

51,30%

 

TİCARET

0,405

2,26%

DENİZ YAPISI

2,291

12,77%

 

TURİZM

3,072

17,12%

DOLGU (*)

6,448

35,94%

 

KAMU KAMPLARI

3,589

20,00%

       

AKTİF YEŞİL

2,374

13,23%

TOPLAM

17,942

100,00%

 

ASKERİ ALAN

1,043

5,81%

       

SPORTİF ALANLAR

0,939

5,23%

       

TİCARİ REKREASYON

1,541

8,59%

       

KONUT

4,487

25,01%

       

KAMU KULLANIMI

0,081

0,45%

       

DOLUM TESİSİ

0,411

2,29%

       

 

   
       

TOPLAM

17,941

100,00%

(*) DENİZE YAKLAŞMA YAPISI (YÜRÜME AKSLARI DAHİLDİR

   

Danışmanlar Grubu her türlü olumsuzluklara karşın; arıtma sistemlerinin devreye girişi ve genel bir çevre bilinci oluşması ile kirlilik oranının en azından artmayacağı ve giderek doğanın kendi dengesini olumlu yönde kurabileceği ümidini taşımaktadır. Bu nedenle; var olan doğal değerlerin (plaj, kumsal, falez, kıyı doğal çizgisi ve karakteri, lagün, yeşil doku vb) olabildiğince korunarak geliştirilmesinin gerekliliği temel bir planlama kararı olarak alınmıştır.

Yukarıda da ifade edildiği gibi, Proje Alanı; kıyının doğal, fiziksel ve yapay özelliklerine dayalı olarak, 5 alt proje alanına ayrılmıştır. Aşağıda, alt proje alanları ayrıntıları ile arazi kullanma, peyzaj, altyapı, ulaşım, mülkiyet açılarından ele alınacak ve çözümleneceklerdir.

III.1. ALT PROJE ALANLARI TANIM VE NİTELİKLERİ

III.1.1. ATAKÖY (GALLERİA-HAVA HARP OKULU ARASI) KESİMİ (P1)

III.1.1.1. PROJE ALANI'NIN TANIMI

Doğuda Ataköy Holiday Inn Oteli ve Galleria önünden başlayarak, güney-batıda Hava Harp Okulu ve Ayamama Deresi ile sınırlanan alandır. Bu alanda doğudan batıya; Galleria Otoparkı önünde tanımsız ve boş bir alan, Çadır Disco Dolphin, Hotel Demirköy tesisleri, Ataköy Turistik Tesisleri, Ataköy Mokampı yer almaktadır. Alanın kuzeyinde Ataköy Toplu Konut Alanları bulunmaktadır. Doğuda Ataköy Marina ve deniz otobüsleri iskelesi ile alan sınırlanmaktadır.

Ataköy Mokamp Alanı, 120 000 m2'lik bir alanda; 225 bungalov, 500 çadır, 270 karavan, 80 wc, 56 duş, 40 duş, 17 bulaşık yıkama alanı, 17 çamaşır yıkama alanı ile önemli bir tesistir. Bu tesis deniz kirliliği nedeni ile kullanım dışı kalmıştır.

Ataköy, İstanbul'un önemli prestij konut alanlarından biridir. Atatürk Hava Limanı'na olan yakınlığı nedeniyle yabancı firmaların, havayolları personelinin, işadamlarının yer seçtiği bir bölgedir. Galleria, Carousel, Printemps, Atrium, Migros gibi büyük ölçekli alışveriş merkezleri proje alanının hemen kuzeyinde bulunmaktadır. Düzenleme alanı kıyı uzunluğu 1994 metredir.

Bu alanın en önemli özelliklerinden biri, proje bütünü içinde, ana yolun iki tarafının da çok yoğun biçimde kullanıldığı en büyük mekan olmasıdır. Yolun kuzeyi, yoğun bir konut dokusu ile kaplı iken, güneyi, deniz otobüsü iskelesi, büyük alışveriş merkezleri gibi, bu konut dokusunda yaşayanları çeken nitelikteki kullanımlara açıktır. Bu koşullar, söz konusu hızlı yolun yaya trafiği düzenlemesi açısından farklı bir şekilde irdelendirilmesini gerektirebilir.

Ataköy kıyı kesiminde; kıyının doğallığını hemen hemen tamamen koruduğu, kirlenme dışında herhangi bir dolgu işleminin yapılmadığı saptanmıştır. Alan, ağırlıklı olarak turizm (33,64 %) ve kamu kampları (22,61 %) kullanımındadır.

Ayamama Deresi batısı Hava Harb Okulu alanın % 27,41'ini oluşturmaktadır.

TABLO 2: P1 ATAKÖY KIYI KESİMİ ÇİZGİSEL KULLANIMLARI

KIY KENARININ DURUMU  (km.)

ORAN

 

KIYI KENARININ ARKASI       (km.)

 ORAN (%)

DOĞAL KIYI

1,9943

100,00%

 

TİCARET

0,3259

16,34

 

 

 

 

TURİZM

0,6708

33,64

TOPLAM

1,9943

100,00%

 

KAMU KAMPLARI

0,4510

22,61

 

 

   

ASKERİ ALAN

0,5466

27,41

 

 

 

       
       

TOPLAM

1,9943

100,00

 

III.1.1.2.ATAKÖY KESİMİ YAKIN ÇEVRESİ
III.1.1.2.1. ATAKÖY TURİZM MERKEZİ

Ataköy sahil kesiminde Türkiye Emlak Bankası'nın sahip olduğu 500.000 m2 lik alan bütününde Ataköy Turizm Merkezi planlanmıştır.

Birbirini tamamlayan çeşitli tesislerden oluşan kompleks, Uluslararası Atatürk Havalimanı'ndan 5 km, İstanbul Şehir Merkezinden 20 km uzaklıktadır. Turizm Merkezi'ne E5 karayolu ve Sirkeci Florya Sahil Yolu ile ulaşılmaktadır. İstanbul'un Anadolu Yakası ile bağlantı sağlayan Deniz Otobüsleri İskelesi tesisin içinde yer almaktadır. Böylece araziye kentin çeşitli yönlerinden, ana arterlerden kolaylıkla ulaşılmaktadır.

Ataköy Turizm Merkezi, çarpık kentleşme olgusu içerisinde çağdaş şehircilik anlayışı içinde tüm altyapısı ile birlikte başarı ile gerçekleştirilmiş entegre bir turizm kompleksidir. Proje, Emlak Bankası'nın malı olan arazi, 49 yıl kiralanarak "yap-işlet-devret" yöntemiyle gerçekleştirilmiştir (Tabanlıoğlu, H., S. 60).

· Ataköy Turizm Merkezi'nde Yer Alan Tesisler:

· ALIŞVERİŞ KOMPLEKSİ (GALLERİA)

Proje alanının kuzeyinde yer almaktadır. Katlı otoparkı ile proje alanı için
potansiyel oluşturmaktadır.

· BÜYÜK OTEL (HOLIDAY INN CROWN PLAZA)

Proje alanının güney kesiminde sahilde çok katlı olarak yer almaktadır. Otel, şehir merkezine çok yakın olmakla birlikte aynı zamanda deniz kıyısında bir tatil oteli niteliğindedir. Otel 5 yıldızlı nitelikte olup, Holiday Inn Uluslararası Oteller zincirinin

Crown Plaza standardına göre inşa edilmiş ve çeşitli açık hava spor tesisleri (yüzme havuzu, tenis kortları vb) ve yeşil alan düzenlemeleri yapılmıştır(Tabanlıoğlu, H., S. 60). 350 araç kapasiteli otoparkı bulunmaktadır. Bu otopark Emlak Bankası mülkiyetindedir. Üzerinde Genel Müdürlük Binası'nın yapımı söz konusudur.

Tesisin:
Toplam yatak kapasitesi 653;
Toplam Arazi Alanı 45 500 m2;
Toplam İnşaat Alanı 34 510 m2'dir.

· ATAKÖY MARİNA

Ataköy Marina 1054 tekneye hizmet verebilecek kapasitededir. Tesiste yatların güvenle barındırılması, ikmal, bakım onarım hizmetleri; konukların ise alışveriş, sağlık, eğlence, spor gibi sosyal gereksinmeleri karşılanmıştır.

Tesis mendirek ile korunmuş 100 000 m2 deniz alanı ve bu alana hizmet için ayrılmış 98 000 m2 kara alanından oluşmaktadır. Bu alanda 460 araç kapasiteli otopark, İdare Binası, Spor Sağlık Klübü, Yat Klübü, Regatta Çarşısı gibi tesisler yer almaktadır (Tabanlıoğlu, H., S. 62).

· YAT OTELLERİ

Marina'nın kara tesisleri gerisinde 4 bloktan oluşan Yat Otelleri yer almaktadır. Bunlar 4 yıldızlı Holiday Inn Core Brand standartlarındadır. Genel hacimleri çok sınırlıdır. Daha çok çevresindeki olanaklardan yararlanılan bir dinlenme otelidir.

Toplam İnşaat Alanı 14 330 m2;
Toplam yatak kapasitesi 366 dır.

Ataköy Turizm Merkezi genel yerleşme planı içinde yukarıda belirtilen tesisler gerçekleştirilmiştir. Planlamada öngörülen Convention Center, Apart Oteller, Multiplex (sinamalar grubu), Lokantalar, Eğlence Merkezi, Beach Club, Park ve açık hava toplantı anfisi gibi tesisler henüz uygulama aşamasına girmemiştir.

III.1.1.2.2. ATAKÖY TOPLU KONUT ALANI

Ataköy toplu konut alanlarının kurulu olduğu arazide, III. Selim Dönemi'ne kadar "Emekçi Çiftliği" adıyla bilinen bir çiftlik vardı. 19.yy'da buraya bir Baruthane ile bir İspirto Deposu kurulmuştu. Buradaki küçük bir limandan gemilerin bir kısım ihtiyaçları da karşılanabiliyordu. Bunların dışında bölge, bir yanı kumsal ve deniz olan, büyük boş bir araziydi ve Baruthane adıyla bilinirdi.

Bu kesimde, Emlak Kredi Bankası, 1955 yılında Ataköy Toplu Konut Alanı Projesini yarışma yoluyla elde etmiş ve uygulamaya geçmiştir. Büyük bir kısmı bataklık olan eski Baruthane'nin bulunduğu bölgede, 377 Ha.lık bir alanda toplam 12 000 konut ve 60 000 nüfuslu bir yerleşme önerilmiştir. Ataköy yerleşmesinin, Yedikule'den Florya'ya kadar uzanan küçük sahil yerleşmelerinin en büyüğü olması planlanmıştır. 1962-1991 yılları arasında ise 17 653 konut inşa edilmiştir. Bu uygulama aynı zamanda Türkiye'nin kent ölçeğinde kamu eliyle gerçekleştirilen en büyük toplu konut tasarımıdır .

Güneyde sahil yolu ve Marmara Denizi, doğuda Bakırköy, batıda Ayamama Deresi ve Yeşilköy, kuzeyde Londra Asfaltı (E-5, yeni koduyla D-100) ile sınırlanan ve yaklaşık 3 800 000 m2'lik bir alana yayılan Ataköy, dört muhtarlıktan oluşmaktadır. İçinden geçen demiryolu ile İstanbul MİA 'sına 10 km. mesafededir. Ayrıca, yerleşmenin güneyinde bulunan "Sirkeci-Florya Sahil Yolu" ile kuzeyinde bulunan "Londra Asfaltı", Ataköy'ü İstanbul'a bağlayan iki ana ulaşım arteridir. İstanbul Hafif RTTS sistemi Ataköy kuzeyinden geçmektedir. Havaalanına yakınlığı ve sahilde yaklaşık 50 Ha.lık bir turizm alanının yer alması da yerleşmenin değerini artırmaktadır.

o Genel yerleşim planında yerleşme 3 000 ile 15 000 nüfuslu 10 mahalleye ayrılmıştır. Her mahallede ticari üniteler ve okuldan oluşan birer merkez düzenlenmiştir. Yaya ve trafik yollarının birbirinden ayrılmasına ve yaya alanlarının düzenlenmesine dikkat edilmiştir (GÜREL, S. BIÇKICIOĞLU, H., "ATAKÖY").

o Tüm mahallelerin merkezi olan 5. Mahalle içinde bir tren istasyonuna yer verilmiş ve istasyon binasının iki tarafında ticari, idari ve sosyal merkez oluşturulmuştur. Proje alanına komşu, kuzeyde ilk uygulamalar olan 1. Mahalle (1990 Nüfusu 1500), Bakırköy'den batıya doğru alçalan bir sırt içinde; 2. Mahalle, bu sırttan sonra düzlüğün başladığı yerle Siyavuşpaşa Deresi arasında kalan alan üzerinde; 3 - 4. Mahalleler ise (1990 Nüfusu 7000), demiryolu, Bakırköy ve Siyavuşpaşa Deresi arasında kalan alanda yapılaşmıştır. 5. ve 6. Mahalleler (1990 Nüfusu 10 000) ise Siyavuşpaşa Deresi ve Ayamama Deresi arasında yer seçmiştir. 7, 8, 9, 10 ve 11. Mahalleler (1990 Nüfusu 33 000) alanın kuzeybatısında, kuzeyde Londra Asfaltı ile sınırlanan bölgede inşa edilmiştir.

ATAKÖY TOPLU KONUT ALANI GENEL NİTELİKLERİ

1- Ataköy; konut standartları yüksek bir prestij konut alanıdır. Genellikle üst gelir grubuna, yüksek gelirli kamu çalışanlarına yöneliktir. Birim konut alanları 248 m2'ye kadar çıkmaktadır. Günümüzde, İstanbul'un düzenli, seçkin ve yer yer de lüks semtlerinden biri sayılmaktadır. Sahildeki Marina İstanbul'un en önemli turizm komplekslerinden biri durumundadır.

2- Mahallede düzenleme, çevredeki ring yollarla, çıkmazlarla taşıt trafiğinin içeri sokulamamasını ve yaya ağırlıklı bir doku oluşmasını sağlamıştır. Yaya mekanları ve çevre iyi düzenlenmiştir. Ancak otopark yetersizliği vardır. 9. ve 10. Kısımların karşısında, buz pateni salonu, kapalı atletizm salonu, olimpiyat evi, açık yüzme havuzu, sporcu sosyal tesisleri gibi önemli spor tesisleri sıralanmıştır (İstanbul Ans. S. 379). Tarihi eser olan Baruthane'nin dışının aynen restore edilmesiyle düzenlenen Yunus Emre Kültür Merkezi de 9. kısımdadır. Bu merkezde iki tiyatro sahnesi ve 300 m2 alanlı bir sanat galerisi vardır.

3- Kanalizasyon tasfiye tesisi fazla nüfus nedeniyle yetersiz hale gelmiştir. İlk yapılan kısımlarda, yoğunluklar düşük, konut alanları geniş tutulurken, sonraları ekonomik zorlamalarla yoğunluklar giderek arttırılmış, konut alanları küçültülmüştür (GÜREL, S. BIÇKICIOĞLU, H., "ATAKÖY")

4- Hava Limanı, prestij konut alanları ile alışveriş merkezlerinin hinterlandda bulunması alanın önemini daha da arttırmaktadır. Ancak, Ayamama Deresinin taşıdığı kirlilik nedeniyle kıyı kullanılmaz hale gelmiş, deniz kırmızı bir renk almış, koku ve sivrisinekten denize yakın kesimler terk edilmeye başlanmıştır. Turistik tesis alanları ile kamping / mokamp alanları işlevini yitirmiştir. 15-20 yıl öncesine kadar İstanbul'un en temiz sahilleri olan Ataköy'deki kirlilikte, Marmara'daki genel kirliliğin payı olduğu kadar, Yağ Fabrikasının, Ataköy Toplu Konut Alanlarının atık sularının Ayamama Deresine hiçbir kimyasal ya da biyolojik arıtmaya tabi tutulmadan deşarjının büyük payı bulunmaktadır.


FOTOĞRAF 1: ATAKÖY SAHİLLERİNDE ÇEVRE KİRLİLİĞİ VE GÜNÜMÜZDEKİ (1997)
DURUM

İSKİ tarafından Ataköy arıtma tesisi ve Ayamama deresinin ıslahı için çalışmalar başlatılmış, suyun akışının sağlanması, derin deşarj ve mendireklerin uzatılması için APK Dairesi tarafından ihale yapılmıştır. Bu kesimde kirlilik nedeniyle konutlar el değiştirmekte, yüksek gelir grubu bu kesimi terk etmektedir. Nazım Plan kararı olarak Ayamama Dere yatağının bir mesire yeri olarak düzenlenmesi gerekmektedir.

>>> 2 - 3