Not: Bu çalışma sonucu hazırlanan Kaş Koruma Amaçlı İmar Planı Aralık 2002'de Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu tarafından uygun bulunmuştur. Plan Notları bir miktar değişikliğe uğramıştır.

İÇİNDEKİLER

BÖLÜM I.
I.1. TÜRKİYE VE BÖLGESİNDEKİ YERİ
I.2. İKLİM
I.3. BİTKİ ÖRTÜSÜ
I.4. BÖLGESEL EKONOMİK YAPI
I.5. NÜFUS

BÖLÜM II. KENTİN MEKAN OLUŞUMU ve BUNU BELİRLEYEN ETMENLER
II.1. KENTİN TARİHİ GELİŞİM SÜRECİ
II.2. ANTİK DÖNEM VE ARKEOLOJİK BULUNTULAR
II.3. KENTİN FİZİKİ YAPISI
II.4. KAŞ GELENEKSEL DOKUSU MİMARİ ÖZELLİKLERİ
II.4.1. Plan Tipolojisi ve Yapı Malzemesi
II.4.2. Cephe Elemanları
II.5. KENTİN MEKANSAL OLUŞUMU VE YAPISI
II.5.1. Ulaşım
II.5.2. Turistik ve Kültürel Değerler
II.5.2.1. Antik Kent (Antiphellos )
II.5.2.2. Kaş Sualtı Potansiyeli
II.5.2.3. Çevredeki Turistik Değerler

BÖLÜM III. KORUMA KURULU KARARLARI DEĞERLENDİRİLMESİ
III.1. KENTSEL SİT ALANLARI'NA İLİŞKİN KARARLAR
III.1.1. Kentsel Sit Alanı
III.1.2. Kentsel Sit Alanı Koruma - Etkileme Alanı
III.1.3. Koruma Alanı
III.1.4. Yeni Yapılaşma ve Onarımlara İlişkin Kararlar
III. 2. DOĞAL SİT ALANLARINA İLİŞKİN KARARLAR
III.2.1. Limanağzı III. Derece Doğal Sit Alanları
III.2.2. Çukurbağ Yarımadası III. Derece Doğal Sit Alanları

III.3. ARKEOLOJİK SİT ALANLARINA İLİŞKİN KARARLAR
III.3.1. I. Derece Arkeolojik Sit Alanları
III.3.2. I. Derece Arkeolojik Sit Alanı (Kaya Mezarları) Etkileme Geçiş Alanı
III.3.2.1. Kaş (Antiphellos) Tiyatrosu
III.3.2.2. Kaş Açık Hava Müzesi Oluşturulması

BÖLÜM IV. SONUÇ VE DEĞERLENDİRME
IV.1. YAPI NİTELİKLERİ ve MÜLKİYET
IV.2. KAT YÜKSEKLİĞİ - YAPI MALZEMESİ VE YAPI KALİTESİ
IV.3. GÖRSEL DEĞERLER VE BAKI NOKTALARI
IV.4. SORUNLAR / OLANAKLAR

BÖLÜM V. KORUMA AMAÇLI İMAR PLAN KARARLARI
V. 1. YAYA, TAŞIT, SERVİS ULAŞIMI ve OTOPARKLAR
A. YAT LİMANI VE ÇEVRESİ
B. CUMHURİYET (ATATÜRK) MEYDANI
C. LİKYA LAHİTİ ÇEVRESİ / UZUNÇARŞI CADDESİ + DOĞRUYOL SOKAK
D. MERKEZ SÜLEYMAN ÇAVUŞ CAMİSİ
E. ROMA TAPINAĞI (BAZİLİKA) ÇEVRESİ
F. I. DERECE ARKEOLOJİK SİT ALANLARI (ANTIPHELLOS)
G. AÇIK HAVA MÜZESİ / PARK

V. 2. ARAZİ KULLANIM KARARLARI
A. YAT LİMANI VE ÇEVRESİ
B. CUMHURİYET (ATATÜRK) MEYDANI
C. LİKYA LAHİTİ ÇEVRESİ / UZUNÇARŞI CADDESİ + DOĞRUYOL SOKAK
D. MERKEZ SÜLEYMAN ÇAVUŞ CAMİSİ ÇEVRESİ
E. I. DERECE ARKEOLOJİK SİT ALANLARI (ANTIPHELLOS)

V. 3. KORUMA, SAĞLIKLAŞTIRMA ve YENİLEME PLAN VE PROJELERİNİN UYGULANMASI

HARİTALAR
Harita 1: Kaş (Antiphellos) Yakın Çevresi
Harita 2: Antik Dönemde Likya ve Çevresi

PLANLAR
Plan 1: Antiphellos Planı (Lancronski'den alınmıştır)

ŞEKİLLER
Şekil 1: Lykia Lahitleri (Lancronski'den Alınmıştır)
Şekil 2 -3: Lykia Kaya Mezarları (Lancronski'den Alınmıştır)

FOTOĞRAFLAR
Fotoğraf 1: Kent İçindeki Anıtsal Likya Mezarı
Fotoğraf 2: Kaş (Antiphellos) Tiyatrosu

EKLER
EK I: Konaklama Tesisleri
EK II: 1710 Sayılı Eski Eserler Yasası Gereğince Tescil Edilen Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlıklarının Listesi
EK III: K.T.V.K. Yüksek Kurulu'nun 10.03.1978 Gün Ve A-1039 Sayılı Kararı İle Tescil Edilen Yapıların Ada - Parsel Numaraları Ve Yapı Grubu
EK IV: Antalya İli, Kaş İlçesinde 2863 Ve 3386 Sayılı Yasalar Uyarınca Tescili Yapılan Anıtsal Ve Sivil Mimarlık Örneği Yapılar
EK V: Kaş Sit Alanı Arazi Kullanım Değerleri (Ada Bütününe Göre)
EK VI: Sit Alanı Mevcut Yapı Kullanım Tablosu

KAŞ KORUMA AMAÇLI İMAR PLANI

BÖLÜM I.

I.1. Türkiye ve Bölgesindeki Yeri

Kaş coğrafi olarak, Akdeniz Bölgesi' nde, Antalya İli'ne bağlı bir İlçe merkezidir.
Anadolu' nun güney - batısında yer alan 38 ° ile 35 °, 16' enlem, 28°, 46' ile 30 °, 48' boylam, çizgileri ortasında, doğuda Antalya körfezi (Mare Pamphylium), batıda Fethiye körfezi (Sinus Glaucus) arasında, güney yönünde Akdeniz' e doğru uzanmış bulunan ve bugün Teke yarımadası olarak isimlendirilen Bölgede (Antik Dönemde Likya Bölgesinde) bulunmaktadır (Bkz. Harita 1).

HARİTA 1. KAŞ (ANTİPHELLOS) YAKIN ÇEVRESİ

Kaş ilçesi bölgenin güneyinde yer almaktadır. İlçe, batıda Eşen Çayı ile Fethiye ilçesine, doğuda Finike' ye kuzeyde ise Elmalı' ya komşudur. Akdeniz' de de MEİS Adası ile karşı karşıya, Yunanistan ile komşudur. Sahil şeridinin uzunluğu 90 km. dir.

I.2. İklim
Kaş yöresinde Akdeniz iklimi hüküm sürer. Kıyı şeridi yazları yağış almaz. Yağmurlar genellikle Ocak ve Şubat aylarında yağar.
Yıllık ortalama sıcaklık, 18,9 C gibi yüksek bir değere ulaşmaktadır. Bu değer Finike'de 18,6 C'dir . Ortalama sıcaklık yılın hiçbir ayında 10 C' nin altına düşmemektedir. Sıcaklıkların en yüksek olduğu aylar Temmuz ve Ağustostur. En soğuk ay ise Ocaktır.

I.3. Bitki Örtüsü
Yörede bulunan bitkilerin büyük bir bölümü kuralçıl (kserofit) niteliktedir. Genellikle "garig" denilen maki türleri yaygındır. Bu türler, Torosların etekleri boyunca ve kıyılarda 300 m. yükseklikten başlayarak görülürler.
Kaş' ın kuzey ve kuzeybatısında çam, meşe, palamut ve ardıç ormanları bulunmaktadır. Kıyı şeridi üzerinde akçakesme, sandal, harnup ve yabani menenkişler yer alır. Vadilerde ve kıyı düzlüklerindeki bitki örtüsü de narenciyedir. Turfanda sebzecilikten de yılda 3 - 4 defa ürün elde edilir. Kınık, Demre, Finike ve Fethiye ovalarında seracılık ve pamukçuluk geniş alanları kaplamaktadır.
Kaş ve köylerinde antep fıstığı üretimi gelişmektedir. Çok geniş alana yayılan yabani menenkiş ağaçlarına antep fıstığı aşısı yapılmıştır .
İlçe çevresi ve köyleri yabani zeytinliklerle kaplıdır. Bu araziler parsellenerek halka dağıtılmış ve zeytinliklerin büyük bir bölümü aşılanarak ıslah edilmiştir. Kaş, Güneybatı Anadolu' nun zeytin deposudur. Bölgede 1 milyona yakın zeytin ağacı vardır .

I.4. Bölgesel Ekonomik Yapı
Kaş, bölge merkezi durumda olan Antalya' nın etki alanı içinde kalmaktadır. Güneybatı Akdeniz bölgesi genelde mal ve hizmet üretimi açısından Antalya merkezinin etki alanı içinde kalmaktadır. Özellikle sağlık, eğitim ve yönetim hizmetlerinin odaklandığı ve geliştiği bir merkez olarak Antalya, bölge merkezi olarak kendi İl sınırları dışında Isparta, Burdur ve kısmen Muğla İllerini de etki alanı içine almaktadır .
Turizm sektörünün ülke bazında en önemli merkezi durumunda olan Antalya, yakın çevresini ve Kaş' ı da turizm sektörünün gelişmesi açısından etkisi altında tutmaktadır ve bu durum devam edecektir.
Antalya etki alanı içinde olan Kaş, komşu yerleşmeler olan Fethiye, Elmalı, Demre, Finike ile de yakın sosyal ve ekonomik etkileşim içindedir.
Yakın zamana kadar önemli bir üretimi olmayan Kaş, pazarlama, eğitim ve özellikle sağlık hizmetleri yönünden Finike ve Elmalı' nın etki alanı içinde idi. 1960' lı yıllarda başlayan ve 1980' li yıllarda gelişen turizm eylemleri ve buna bağlı hizmet ve tesis üretimi, Kaş' ın etki alan yerine, etkileyen merkez konumuna geçmesine neden olmuştur.
1990' lı yıllarda sahil yolunun da açılması ile, Kaş ve yakın çevresini özellikle turizm hizmetleri üretimi ve pazarlaması açısından etki alanı içine alan bir bölge alt merkezi durumuna gelmiştir. Kaş, günümüzde yakın çevresindeki Fethiye, Elmalı, Demre (Kale) ve Finike için turizm sektörünün belirleyicisi ve düzenleyicisi konumundadır .

I.5. Nüfus
Nüfusu 1950-1980 arasında yaklaşık 2 kat artan Kaş dışında öbür ilçelerde önemli bir nüfus varlığı ve büyümesi görülmemektedir .

Kaş Kaymakamlığı, İlçe Nüfus Müdürlüğü'nden alınan 2000 Yılı Nüfus Sayım geçici sonuçlarına göre Kaş nüfusu;

· KAŞ İLÇE MERKEZİ..... 4560
· KÖY ................... 35 685
· Kaş TOPLAM ........... 40 245'dir.

BÖLÜM II
KENTİN MEKAN OLUŞUMU ve BUNU BELİRLEYEN ETMENLER

II.1. Kentin Tarihi Gelişim Süreci
Arkeolojik buluntularla kanıtlanan Habesos adı, antik dönemde kentin en eski adıdır. Ancak, antik kent ANTİPHELLOS adı ile anılmıştır.
Karya ve Likya Bölgeleri arasındaki bağlantıyı sağlayan yolların kesişme noktasında bulunan Antiphellos, aynı zamanda döneminin önemli bir ticaret limanıydı.
Antiphellos, Makedonya Kralı Büyük İskender'in Anadolu seferi sırasında, Krallığın egemenliği altına girmiştir. İskender'in genç yaşta ölümünden sonra bölge, Seleukoslar'la Ptolemaios'lar arasında el değiştirmiştir.
Antik Kent, Roma Dönemi'nde önem kazanmış, Bizans Dönemi'nde Piskoposluk Merkezi olmuştur. Bu dönemde, Arap akınlarına uğramış ve daha sonra Selçuklu topraklarına katılarak, Andifli adını almıştır.
Anadolu Selçuklu Devleti'nin yıkılması sonrasında, Tekeoğulları Beyliği yönetimi ele geçirmiş ve Osmanlı İmparatorluğu ilçeyi Yıldırım Beyazıt zamanında topraklarına katmıştır.
Teke Yarımadası, Osmanlı İmparatorluğu Döneminde de ticari açıdan önemini korumuştur. Cumhuriyet Döneminde de tarihsel ve doğal değerleri zengin bir ilçe olarak hızlı gelişimini sürdürmüştür.

II.2. Antik Dönem ve Arkeolojik Buluntular
Kaş ve köyleri, elde edilen bilgi, belge ve arkeolojik buluntulara göre, Likya Medeniyeti' nin en önemli bölgesidir. Likya, Anadolu' nun güney - batısında bugünkü Teke yarımadasının bulunduğu yerdir.
Teke yarımadasında, özellikle sahillerin M.Ö. 10 bin yıl öncesinden beri iskan edildiği bilinmektedir. Tarihte Kaş ve civarına, yani Likya bölgesine "Aydınlık Ülke" de denilmiştir. Bu ismi Liklere (Lukka' lara) Hititler vermiştir.
Lykia dilinde Habessos ya da Habesa diye anıldığı sanılan Kaş' ın, ilkçağdaki adı Antiphellos idi, sonra Andifli oldu. Andifli, Antiphellos' un halk dilinde söyleniş biçimidir.
Bu bölgeye ilk yerleşenler kesin olarak bilinmemektedir. Kalıntılar bugünkü Kınık Köyü'nde Xsanthos, Gelemiş Köyü çevresinde Patara, Çukurca Köyü dolaylarında Fellos kenti kurulurken, Kaş merkezinin bulunduğu yerde de "Fellos' un karşıtı" anlamına gelen Antiphellos Kenti' nin kurulduğunu kanıtlamaktadır.
Kaş ve çevresinde Fethiye' den Antalya' ya uzanan kıyılarda ilk yerleşenlerin Lüwi' ler olduğu sanılmaktadır (MÖ 2000). Lüwi' lerin soyundan gelen Lykialılar atalarının izinden giderek bu bölgede gelişkin bir uygarlığın yaratıcısı oldular.
Anadolu' nun trajik direnişlerini simgeleyen Kades ve Troya savaşlarında Lykialılar, ilkinde Mısırlılar' a karşı Hititler' in, ikincisinde de Akhalar' a karşı Troyalılar' ın yanında yer almıştır.

HARİTA 2. ANTİK DÖNEMDE LİKYA VE ÇEVRESİ

Lykia, tarihinde ilk kez Pers' lerin saldırısına uğramış, MÖ 547' de Pers komutanı Harpogos tüm bölgeyi istila etmiştir. Persler' i Makedonyalılar izlemiştir. MÖ 333' te Büyük İskender, direniş görmeden Lykia kentlerini tek tek ele geçirmiştir.
Teke yarımadasının eski sakinleri Likya' lı korsanların meydana getirdiği gemiler, Üçağız koyu, Kaş, Bucak denizinde ve Patara' da kurulan tersanelerde inşa edilmişlerdir.
Lykia Kentleri, sürekli saldırılar karşısında, kurtuluşu birleşmede bulmuşlar ve kurdukları Lykia Birliği sayesinde MÖ 200 - 100 arası uygarlıklarının en parlak dönemlerini yaşamışlardır. Montesquieu, 23 kentin bir araya gelmesiyle kurulan Lykia birliğini "...dünyanın ilk Birleşik Cumhuriyeti" olarak tanımlamıştır.
Coğrafyacı Strabon, bu birliğe 23 şehrin katıldığı 6 büyük şehirden Xanthos, Myra, Patara, Tlos, Pınara ve Olympus' un 3' er oy hakkına sahip olduğunu belirtmiştir.
Strabon, Lykia Ülkesi hakkında şöyle söz etmektedir:

"Bu kıyı 1700 stadia uzunluğundadır ve engebelidir, geçilmesi zordur, fakat limanları, son derece iyi donatılmıştır ve nezih bir halk tarafından iskan edilmiştir. Gerçekten, ülkenin doğası en azından Pamphylialılar' ın ve dağlık Kilikialılar' ınkinin aynıdır, fakat öncekiler ya kendileri korsanlık yaptıklarından veya buraları korsanlara ganimet satışı için ve deniz üstü olarak verdiklerinden, bu yerleri korsanlık işleri için kullandılar..."

Lykia' da Roma dönemi, MÖ 168 yılında başlamış, MÖ 42' de Lykia' ya saldıran Brütüs, Başkent Xanthos' u yerle bir etmiştir. Patara, Kalkan, Kaş ve Demre' yi de ele geçirmiş fakat buralarda katliam yapmamıştır. Likya, uzun bir süre Roma' ya bağlı kalmış, vergi ödemiş ve kanunlarına tabi olmuştur. M.S. 81 yılında Likya halkı ve şehirleri tam bir birlik meydana getirmişlerdir.
M.S. 141 yılında Likya şehirleri korkunç bir depremle yerle bir olmuş, sahildeki yapılar denize gömülmüştür. Daha sonra imar gören ve eski haline gelen kentler M.S. 241' de ikinci bir depremle yerle bir olmuş ve bir daha eski haline hiç dönmemiştir.
Noel Baba adı ile bilinen Saint Nicolas' ın M.S. 300' lü yıllarda bugünkü Gelemiş köyü yakınlarındaki Patara kentinde doğduğu, öğrenimini Xsanthos' ta yaptığı ve Myra - Demre' de öldüğü bilinmektedir. Ermiş Nicolas, günümüze ulaşan kalıntılarda döneminin bir Hristiyanlık Merkezi olduğu anlaşılan Myra' da metropollük yapmış ve ölümüne dek burada yaşamıştır.
Lykia Kentleri M.S. III. yy.' ın son yıllarından itibaren giderek önemlerini yitirmeye başlamış, önce Bizans egemenliği altına girmiş, ardından da M.S. VII. yy.' la birlikte Arap akınlarına hedef olmuşlardır.
Lykialıların tarih sahnesinden tümüyle silinme süreci, Selçuklular' ın Anadolu' ya girmeleriyle başlamış, Selçuklular' ın dağlık bölgelere göçebeleri ve Türkmen aşiretlerini yerleştirmeleriyle eriyip yok olmuşlardır.
Antiphellos, Anadolu Selçuklu topraklarına katıldıktan sonra, Andifli adı ile anılmaya başlamıştır. Selçuklu devletinin yıkılması ile bu yöre Tekeoğulları' nın egemenliğine, Yıldırım Beyazıt zamanında da Osmanlılar' a geçmiştir. Teke Türkmenleri bu yöreye yerleştirilmiş, Kaş' a tabi Kalendost' da Bozdoğan, Ozanlar ve Oğuzhanlı toplulukları iskan etmiştir. Beyazıt II devrine ait tapu defterlerinde Kaş' a tabi Bayındır, Kayı, eski cemaatlerinin isimlerini taşımaktadır . Kaş' ta Ahi' lerden Şeyh Orhan ve Şeyh Bey Zaviye ve tekkelerine bazı nahiye ve köyleri vakfedip ellerine nisan verilmiştir
Bu bölgeye Kaş adı Teke Bey' i tarafından verilmiştir. Kaş bölgesinin merkezliğini de bugün Kaş' ın köyü durumunda olan "Kasaba" yapmıştır.
Kasaba merkezine bağlı sahillerin yarımay şeklinde oluşması, tıpkı kaşa benzemesi, Meis' in de bir göz durumunda olan şekli nedeniyle, "Kaş" olarak tescil edilmiştir.
XV. ve XVI. yy.' da düzenlenen Teke Livası tahrir ve tapu defterlerinde Kaş,
kaza olarak geçmekte ve nahiyelerinin isimleri de belirtilmektedir.
İğdir, Kalendos, Bozdoğan, Ozanlar ve Oğuzhanlı, Bayındır Kaş kazasına bağlıdır.
Kaş, 1776 - 77' de Nahiye haline getirilmiş ve Gömbe ile birlikte Elmalı Kazasına bağlanmıştır. 1871' de yeniden Kaza görevini üstlenmiştir. 1923' te Kaş Belediyesi kurulmuştur .

II.3. Kentin Fiziki Yapısı
Kaş, doğal bir liman çevresinde, vadi içinde dar bir topografyada sıkışmış bir yerleşmedir.
Tarihi gelişiminin başından itibaren Antik Kent günümüz yerleşiminin batı kesiminde, hemen hemen aynı yerde kurulmuş bulunan küçük bir liman şehri olmuştur.
Kaş, bugünkü limanın batısında ve denize bakan bir tepede kurulmuştur. Şehir dağ yamacının set set teraslanması sonunda yerleşmiştir. Şehir daha sonra genişlemiş ve kuzey - batıya doğru yayılmıştır.
1923 yılındaki mübadeleye kadar İskele Meydanında diğer komşu sahillerde olduğu gibi Rumlar oturuyordu. İskele sahil şeridi ile şehrin doğu kısmında 20 kadar zengin Rum evi bulunmaktaydı.
Osmanlı İmparatorluğu'nun son yıllarında Gayr-i Müslim Rum ahali şehrin gemi ticareti, ahşap, işleriyle öne çıkmış, Türkler de bu gemilerde bazen kaptan, çoğunlukla da işçi olarak görev almışlardır.
Kaş geleneksel dokusunda en eski yapı ortalama yüz sene olarak tarihlenebilmektedir. Şehrin doğusunda bulunan Uzunçarşı Caddesi' ndeki
bazı yapıların 100 yıllık olduğu belirtilmektedir.
İskele Meydan' ında Osmanlı Döneminde yapılan hububat veya tomruk depoları da bugün dükkan olarak kullanılmaktadır.
Cumhuriyet Meydanı doğusunda ve kuzeyinde yer alan 2 katlı evler ise 60 ile 80 yıl arasında tarihlenmektedir. Bu binaların kalfalığı da Bulgar, İtalyan ve Türklere aittir.
İlçe Merkezinin Kasaba' dan, Kaş' a nakli üzerine (1903) çevre köylerde oturan Türk' ler de yavaş yavaş sahile inmeye başlamıştır.
Eski Belediye Binası'nın (günümüzde Kaşspor lokali) hemen altında ve deniz kıyısında 2 katlı bir bina inşa edilmiş, 1. Katı mescid, 2. katı da okul olarak kullanılmıştır. Bu yapı 20 yıl hizmet verdikten sonra, sahilin genişlemesi ve yolların açılması üzerine yıkılmış, İlkokul, Özel İdare yapısına dönüştürülmüş, Mescid ise bugünkü Çarşı Camii' nin olduğu yerde inşa edilmiştir.
Günümüzde giderek turizmin yoğunlaştığı Kaş yerleşimine ikinci konut ve otel, motel, pansiyon talebi giderek artmıştır. Kaşın üzerindeki yamaçlarda ve kentin doğusunda geleneksel dokuya uyumsuz çok katlı yeni yerleşme deseni oluşmuştur. Eski balıkçı barınağının, yat limanına dönüştürülmesi ile limanın ölçeği kaçmış, görsel ve çevresel sorunlar oluşmuştur.

II.4. Kaş Geleneksel Dokusu Mimari Özellikleri
Kaş Kentsel Sit Alanı'nda, geleneksel dokunun oluşumu 1900' lü yılların son çeyreği ile 20. yüzyıl başlarına rastlamaktadır. 1923 yılında yapılan anlaşma ile Osmanlı Rum ahali Meis adasına göçetmiş, yakın çevrede oturan müslüman Türk ahali de zaman içinde boşaltılan Kaş' a yerleşmiştir.
Genel olarak ticaret ve gemicilikle uğraşan Kaşlıların yerini tarım ağırlıklı yaşam ve uğraşıya bağlı yeni Kaşlılar almıştır. Ancak, yerleşim yeri, yapı tarzı, tekniği ve mimari ögelerin niteliği 1940lı yıllara kadar süregelmiştir. 1940-50 arasında oluşan betonarme yapılaşmaların dokuyu bozduğu görülmektedir.

II.4.1. Plan Tipolojisi ve Yapı Malzemesi
Kaş sivil mimarlık örnekleri, Akdeniz sahil şeridi ile Ege güneyinde yaygın biçimde kentsel dokuları tanımlayan bir yapı tarzdır. "Levanten Mimari", "Rum Tipi Mimari" gibi adlarla tanımlanan bu yapı tipolojisinde kare plan ve iki kat kullanımı egemendir.
Dış Cephe Tipolojisi : Çıkmasız ve girintisiz cepheler üzerinde taş, ahşap veya metal konsol, üstü kapalı ya da açık çıkma (balkon, cumba vb.) ile belirginleşir. Yapı malzemesi zemin kat taş, üst katlar ahşap karkas içine moloz (taş ya da tuğla) dolgu olarak kullanılmıştır. Diğer mimari ögeler (çatı, doğrama, döşeme, merdiven vb.) ahşaptır. Süs elemanı olarak döğme demir şebeke ve kafes kullanılır.
Yapı Düzeni : Genel olarak bitişik yapı düzeninin hakim olduğu geleneksel Kaş dokusunda, ön bahçe ya yoktur ya da kullanılmaz. Yapıya girişleri genellikle sokaktan, büyük ve bağ evlerinde yan ya da arka bahçedendir.

Konum ve kullanımlar : Kaş yöresel mimarlık örnekleri, liman çevresindeki bugünkü meydanı çevreleyen bir dizi yapı ile bu meydana açılan Uzunçarşı caddesinin iki tarafında sıralanan yapılar olarak belirlenebilir. Kentsel Sit alanı çok sınırlı, küçük bir kesimi içermektedir.
Bunlara ilave olarak, Uzunçarşı Caddesi kuzeyinde yer alan Süleyman Yokuşu ve Zümrüt Sokak ile, güneyinde yer alan Orta Sokak ve İskele Geçidi üzerindeki yapılar da aynı karakteri yansıtan yapılardır.
Bu sokaklar günümüzde (2002) hemen tamamen turizme yönelik hediyelik eşya satışı, kuyumcu, giyim-kuşam ve yeme-içme (gastronomi) ünitelerine dönüşmüştür. Bunun dışında, Orta Okul Sokak da geleneksel nitelikli üretim ve satış üniteleri vardır.

Plan Tipolojisi : Kaş evleri, 19. yüzyılın ikinci yarısından günümüze ulaşan, müslüm ve gayr-i müslümlerin birlikte yaşadıkları ve oluşturdukları mütevazi konutlardır. Basit planlı, genelde zemin katları dükkan ya da depo üst katları konut kullanımlıdır. Tuvalet, banyo, mutfak gibi servis hacimleri yapının dışında ek olarak tertiplenir. Tuvaletlerin bahçe içinde oluşturulmasına karşın banyo ve mutfak içeride yer almaktadır. Zaman içinde tuvaletlerin de yapı içine alındığı görülmektedir.

Yapı Malzemesi : Temel yapı malzemesi moloz taş olan yapılarda döşeme, tavan, merdiven, çatı, balkon doğrama, dolap gibi diğer mimari ögelerin malzemesi ahşaptır. Genelde bitişik düzenin tercih edildiği sit alanında ayrık düzen örneklerde vardır.

II.4.2. Cephe Elemanları
Yapılarda ortak özellik ve sit alanına karakter kazandıran temel mimari ögeler; çatılardaki üçgen alınlıklar (Arşitrav), konsol çıkmalar (balkon) ve bacalardır. Üçgen çatı alınlıkları bitişik düzende yaygın olarak kullanılır. Ayrık nizam yapılarda çatı kullanımı beşik çatı tipidir. Bitişik nizamda kırma çatı kullanımı yaygın ve esastır. Çatı teşkilinde bir başka özellik de, ilk örneklerde saçak kullanımının olmayışı, saçak yerine parapet kullanılmasıdır. Bunun bir nedeni de, yağmur sularının çatıda toplanarak, sarnıçlara gönderilmesi içindir. Bunun örnekleri Cumhuriyet Meydanı' na bakan sıra yapılarda görülür. Daha sonraki örneklerde saçak kullanımı devreye girmiştir.
Saçak kullanımının Rumlardan sonra iç bölgelerden gelenlerce oluşturulduğu söylenebilir, zira aynı mimari tarzın kerpiçle yapılmış örnekleri halen Gömbe, Elmalı gibi iç kesimlerde görülmektedir.
Kaş sivil mimarlık örneklerinin bir başka yaygın ögesi de konsol çıkmalardır. Üstü açık ya da çatılı olan çıkmalar, seyir balkonu nitelikli olup 0.80, 1.00 m. cepheden çıkma şeklindedir. Genelde ön ve arka cephede simetri unsuru olarak yer alır, birinci kat seviyesinde, ahşap iki konsol üzerinde ahşap dikmelerle inşaa edilir. Dikmeler ve ahşap parapet üzerinde bazı örneklerde asma ve üzüm motifleri vardır. İç hacimde genelde sofaya açılan balkonlara iki kanatlı ahşap kapı açılır. Özellikle çatılı balkonlar, üçgen alınlıklı ve güneş perdesi kafes ile sit karakterini oluşturur.
Kaş evlerinin karakteristiklerinden diğer biri olan bacalar, büyük ocak bacalardır. Baca yapımı duvar cephelerinin dış yüzeylerinden 20 - 25 cm. taşırılarak oluşturulur. Altta ocak hizasında geniş başlayan baca üstte daralarak yükselir ve üçgen bir örtü (külah) ile biter, aynı öge iç kesimlerde düz örtü ile biter.
Kaş kentsel sit alanındaki tescilli ya da tescilsiz yapıların tek olarak önemli bir mimarlık örneği olarak tanımlanması zordur, hatta olası da değildir. Ancak Uzunçarşı Caddesi cephelerinde ve Cumhuriyet Meydanı cephelerinde olduğu gibi bir bütün olarak (sokak silüeti) değerlendiğinde, uyum ve tamamlayıcılık açısından özgün kompozisyonlar oluşturduğu açıktır. Ayrıca aynı dönemin yöresel yapılarının oluşturduğu bir mozaik - kompozisyon oluşu da silüette değerli bulunmaktadır (Bkz. Pafta A-7 : Görsel Değerler ve Bakı Noktaları Paftası).

II.5. Kentin Mekansal Oluşumu ve Yapısı
Kaş bugünkü yerinde küçük bir liman - yükleme iskelesi olarak varlığını MÖ VI. yy. dan beri sürdürmüştür.
Erken dönemde Tiyatro ve Nekropolu ile (Antiphellos - Likya dönemi) önemli bir kenttir. Bugün kentin arkeolojik ve turistik değerlerinin en önemli bölümü bu dönem kalıntılarıdır.
Anadolu' da Bizans (Doğu Roma) dönemine kadar sözü edilen ve Habessos olarak anılan kent giderek önemini kaybetmiş, Selçuklu, Osmanlı ve Türkiye Cumhuriyeti dönemleride önemsiz bir yerleşme olarak devam etmiştir.
Bu dönemde bazı orman ürünlerinin depolanması ve deniz yolu ile ihracatı için kullanılan küçük bir iskele konumundadır.
1923' te Meis adasının Yunanistan' a bağlanması ve Anadolu' ya kara yolu bağlantısının da çok yetersiz oluşu, yerleşmenin bir bakıma tecrit edilmesine neden olmuştur.
1960 yılında Kaş' ta 1460 kişi yaşamaktadır ki, bu büyükçe bir köy nüfusudur. İlk imar planı da İller Bankası' nca bu yılda yapılmıştır.
Kaş bu dönemde coğrafi yapının belirlediği doğal limanı çevreleyen yamaç üzerinde yerleşmiştir, şehirler arası yol yerleşme dışından geçmektedir ve kentin mekansal oluşumunda önemli bir girdi oluşturmaktadır, liman önemini kaybetmiştir ve sadece yerli balıkçı teknelerinin barınağıdır.
1960 - 70 dönemi bütün ülkede ve Kaş yöresinde de turizm sektörünün geliştiği dönemdir. Doğal güzelliği ve kültürel değerleri ile dikkat çeken Kaş turizmcilerin ve yatırımcıların ilgi alanı olmuştur.
Topoğrafyanın yeni yerleşme alanına merkezde olanak vermemesi, kat yükseltilmesi ve yeni alanların açılması talepleri, Çukurbağ yarımadasının iskana açılmasına ve daha sonraki dönemde 1980' li yıllar doğuda Çerçiler mahallesinin oluşumuna neden olmuştur. Bu oluşum kent merkezinin daha yoğun bir iş hacmine ve trafik artışına sahip olmasına sebep olmuştur.
Şehirler arası (güney Antalya sahil yolu) yolun yenilenmesi ile artan turizm, kent merkezindeki konutların süratle ticaret ve pansiyon kullanımına dönüşmesine neden olurken, güney - doğuda otel ve pansiyonların, yeni idari yapıların kısa sürede yapılanmasını getirmiştir (Bkz. Pafta A-3 : Arazi Kullanım Paftası). Günümüzde (2002) tarihi doku hemen her yönde çok katlı ve yoğun yapılaşmalarla sarılmıştır.
Yerleşik nüfusun önemli bir artış göstermemesine karşılık, yaz nüfusu ortalama 4 ila 5 oranında artmıştır. Bu gelişme doğal olarak Sit Alanlarını değişime zorlamaktadır. Ancak G.E.E. Anıtsal Yüksek Kurulu kararı ile Sit Alanının belirlenmesi ve koruma kararlarının alınmış olması, yerleşmenin çevresinde olmasa da Sit Alanındaki doku, strüktür ve bir dereceye kadar kültürel yapısının korunmasını sağlamıştır .
Bugünkü Kaş yerleşmesi liman ve çevresinde oluşan kent merkezi ile doğu ve batı istikametinde gelişme gösterir durumdadır. Çukurbağ Yarımadası dahil doğal, arkeolojik ve kentsel sit değerlerinin yoğun olarak yer aldığı bu kesimde yeni gelişmelerin ve arazi kullanımının çok dikkatli yapılması gerekir.

II.5.1. Ulaşım
1980 öncesine kadar ulaşımın çok zor olması (Fethiye - Antalya yolu) Kaş' ın gelişmesini engellemiştir. Bu dönemde Kaş liman merkezli ve yaya mesafesi içinde bir yarım çember formludur.
Kent içinden geçmemesine karşın 1980' li yıllarda yenilenen Güney Antalya sahil yolu kentin dış bağlantısını arttırarak, kentin doğu ve batı istikametinde yeni yapılaşmaların oluşumunu hazırlamış ve kent içi ulaşımı da merkezi daha çok kullanılır duruma gelmiştir. Bugünkü durumu ile liman merkezli çember formu kalmamış lineer bir forma dönüşmüştür. Bu durum merkezde yer alan sit alanı için zorlayıcı olmaktadır. Günümüzde (2002) liman ve çevresinde hemen her sokak taşıt ve yayalarca ağırlıklı olarak ortaklaşa kullanılmaktadır. Bu kent kesiminde, trafik düzeni açısından bir karmaşa hakimdir. Özellikle, Cumhuriyet Meydanı ve Süleyman Çavuş Camii çevresi otopark olarak kullanılmakta ve yayalar ile taşıtlar içiçe dolaşmaktadır (Bkz. Pafta A-2 : Mevcut Ulaşım / Otopark Sistemi Paftası).

II.5.2. Turistik ve Kültürel Değerler
Antiphellos, Kaş' ın 1 km. batısında, Likyalılar' dan kalma bir kıyı kenti kalıntısıdır. Phellos' un karşısında bulunduğu için bu adı almıştır .
Kenti üçgen biçiminde ve 7 m yüksekliğindeki surlar kuşatmaktadır. Surlar kayalar üzerinde yükselmektedir ve kuleler yıkılmıştır, kapılar da yıkıktır; surlar kısmen ayaktadır.
Tiyatro 26 basamaklı olup denize bakmaktadır. Agora kalenin güney yamacında yer almıştır, Bazilika kalenin yanındadır. Bazilikanın doğusunda silo olarak kullanılmış kubbeli yeraltı odalarının kalıntıları görülmektedir.
Bunlardan başka, yazıtları Likya dilinde yazılmış, kesme taştan süslü mezar taşları kuzeydoğu yamaçlarında kayalara oyulmuş kaya mezarları; Tiyatro'nun kuzeyinde, 24 Musa Kızı Kabartması' nın süslediği 9.70 m. çapında lahit bulunmaktadır .

II.5.2.1. Antik Kent Kalıntıları (Antiphellos )

1. AÇIK HAVA TİYATROSU :
Antiphellos' tan günümüze ulaşan Açık Hava Tiyatrosu, Helenistik döneme tarihlenmektedir (MÖ 1.yy) . 4000 kişilik seyirci kapasitesine sahip Tiyatro, 26 basamaklı olup denize bakan yamaca kuruludur. Tiyatro'nun kuzey-doğusunda AKDAM olarak adlandırılan Dor Tipinde MÖ IV. Yüzyıla ait ev tipi bir anıt mezar vardır. Yapı doğal kaya kesilerek yapılmıştır. 3,5 m. yüksekliktedir ve içerisinde elele tutuşarak dans eden 24 kadın figürü bulunmaktadır .

2. AGORA :
Agora, kalenin güney yamacında yer almıştır.

3. BAZİLİKA ve SURLAR :
Bazilika tiyatronun yanındadır, doğusunda silo olarak kullanılmış kubbeli yeraltı odalarının kalıntıları görülmektedir. Bir zamanlar Antiphellos' u çevreleyen surlardan günümüze çok az bir bölümü ulaşabilmiştir. Surlar üçgen biçiminde, 7 m yüksekliğindedir, kuleler yıkılmıştır, kapılar da yıkıktır (Bkz. Plan 1 - Antiphellos Planı).

4. KAYA MEZARLARI ve LAHİTLER:
Antik kentten günümüze ulaşan eserlerin başında şehrin kuzeyinde kayalara oyulmuş mezarlar ile dört bir tarafa serpilmiş Likya lahitleri gelir.
Kent duvarlarının kıyıya yakın bölümünde güzel, Hellenistik Dönem duvar işçiliği sergilenir. Manzaraya egemen olan küçük tiyatro, Hellen tipindedir. Sahnesi ve tonozlu altyapıları yoktur. Çok iyi korunmuş bu yapıda, güzel kesme taş işçiliği gösteren duvarlar vardır ve bu kesme taş duvarların da Hellenistik Dönem'de yapılmış olmaları gerektir .

PLAN 1. ANTİPHELLOS PLANI (Lancronski)

 

Yakınında tanımlanmamış bir tapınağın da kalıntıları yer almaktadır. Modern kentin batısındaki tepenin yamacında, iyi korunmuş bir kaya mezarı vardır.
Mezar cephesi alınlıklı bir anta evi biçiminde olup, mimarlık açısından Hellen düzenine uymaktadır; bununla birlikte kuleyi andıran şekil ve

ŞEKİL 1. LYKIA LAHİTLERİ (Lancronski )

üzerinde duran kübik kütle ile bazı Akamenid etkilerinin varlığını ortaya koymaktadır.

İç kısmında 24 kadın figürünün yer aldığı bir friz vardır. Friz M.Ö. 4 yüzyılda yapılmış olabilir. Kentte, limanın kuzey-doğusunda, iyi korunmuş durumda, zarif ve ince ölçüler taşıyan tipik bir Lykia mezarı bulunmaktadır .

İki katlı bir kaide ve sivri kemerli bir lahitle, üzerinde aslan başları olan bir kapaktan oluşmaktadır. Kesinlikle M.Ö.4. yüzyıla tarihlenir. Antiphellos'daki sivri kemerli kaya mezarı da Lykia üslubundadır ve aynı şekilde M.Ö.4. yüzyılda yapılmıştır.

ŞEKİL 2 -3. LYKIA KAYA MEZARLARI (Lancronski)

FOTOĞRAF 1. KENT İÇİNDEKİ ANITSAL LİKYA MEZARI

II.5.2.2. Kaş Sualtı Potansiyeli :
Kaş, antik tarihinin yanı sıra, sualtı canlılığı ve sualtı yapısı bakımından da çeşitli kaynakların araştırmalarına göre, Dünyadaki dalış merkezleri sıralamalarında ilk 35'in içerisinde yer almaktadır.
Kaş ve çevresi bu özelliğiyle Avrupa ve Akdeniz'de, Kızıldeniz'den sonra en önemli dalış merkezi olabilecek konumdadır.
Türkiye'de ilk kez düzenlenen "Türkiye Serbest Dalış Şampiyonası" nın Kaş'da düzenlenmesi, 13-23 Eylül 2000 tarihlerinde de dünyada ilk kez heykeltraş Kemal TUFAN tarafından gerçekleştirilip açılışı yapılan "Sualtı Heykel Projesi" yapımının Kaş'ta gerçekleşmesi Kaş'ın su altı değerleri açısından önemini göstermektedir.
Gerek yurt dışından, gerekse yurt içinden gelen dalgıçlar için en önemli kısıtlardan biri ise, dalış alanlarının en güzellerinin dalışa kapalı olmasıdır.
Turist dalgıçlar, gittikleri bölgelerde en az 10-15 gün kalmakta ve kaldığı yerleşim biriminde önemli bir döviz bırakmaktadır.
Dalış okullarına göre, dalışa serbest olan alanlar, dalışa yasak olan alanlardan daha iyi korunmaktadır . Çünkü dalış okullarının eğitmen ve rehberleri olmadan serbest dalış noktalarına dalınma imkanı yoktur ve her gün bir veya iki dalış okulu mutlaka bu noktalarda dalış yapmaktadır. Dalma klüpleri, Kaş yöresinde uzman görevlilerce önceden bir inceleme yapılarak, dalışa yasak bölge sınırlarının gözden geçirilmesini istemişlerdir.
Kaş Belediyesi de, bu yazıya bağlı olarak Kültür Bakanlığı'na bir yazı yazarak, tanıtım yapılması ve dalış alanlarının çok sınırlı olmaktan çıkarılıp, gerçekçi sınırlara kavuşturulmasını istemiştir .
Antalya Müzesi'nin yazısında ; dalışa yasak bölgelerin Kültür Bakanlığı'nın teklifi ile Bakanlar Kurulu'nca belirlendiği, sualtı çalışmaları için çalışmaların başlatılmış olduğu, dalış yapan uzmanların yetiştirilmesine başlandığı, dalış ekibinin konularında yeterli uzmanlığa ulaştıklarında Bakanlık izni ile yer tespitine başlayacakları belirtilmektedir.
Kaş yöresinde, Sualtı Kültür Varlıklarının bulunduğu alanların irdeleme çalışmaları halen devam etmektedir .

BÖLÜM III
KORUMA KURULU KARARLARI DEĞERLENDİRİLMESİ

III.1. KENTSEL SİT ALANLARI'NA İLİŞKİN KARARLAR
Kaş Kentsel Sit Alanı üç alt bölge olarak belirlenmiş olan,
a. Kentsel Sit Alanı,
b. Kentsel Sit Alanı Koruma - Etkileme alanı,
c. Koruma Alanı,
bölgelerinden oluşmaktadır (Bkz. Pafta 1. Sınırlar ve Tescilli Yapılar Paftası)

III.1.1. Kentsel Sit Alanı
Kaş Kentsel Sit Alanı ilk olarak 1978 yılında belirlenmiştir . G.E.E. Anıtlar Yüksek Kurulu bu kararı ile Kentsel Sit Alanı' nda, 49 konut, 1 cami yapısını "Korunması Gerekli Eski Eser" olarak tescil etmiş ve Kentsel Sit sınırlarını belirlemiştir (Bkz. EK I. Antalya İli, Kaş İlçesi' nde 1710 Sayılı Yasa Gereğince Tescil Edilen Korunması Gerekli Eski Anıtların Listesi . EK II. Yüksek Kurul Kararı İle Tescil Edilen Tek Yapıların Ada - Parsel Numaraları ve Yapı Grubu).
Yine bu kararda; Koruma Planı yapılıncaya kadar geçerli olmak üzere "Antalya İli - Kaş İlçesi -Plan Koruma Kararları" üretilmiştir.
Kentsel Sit Alanı; Liman ve Cumhuriyet Meydanı' nı doğu, kuzey ve batıdan çevreleyen alanın sınırları, batıda 46 adanın doğu ucundaki 14, 15, 16, 17, 18 parsellerin sınırları, kuzeyde 37 ada 15, 20, 27, 28, 30, 31, 32, 33, 34 parsel sınırları ile 28, 29, 33 adanın kuzeyinden geçerek 33 ada köşesinden güneye yönelir. 25 ada 2 ve 4 parsel sınırlarından geçerek 24 ada 6 ve 13 parseli dahil ederek sahille birleşir.
Antalya K.T.V. Koruma Kurulu' nun 1989 tarihinde aldığı karar ile Kaş Kentsel Sit Alanı sınırlarının aynen devamına karar verilmiştir (Ek III). Koruma Planı çalışmaları Kaş Belediyesi tarafından başlatılmış ve yapılan çalışmalar Koruma Kurulu tarafından değerlendirilmiştir.
Alınan kararda ;
a. Planlama sınırının Kaş Kentsel Sit Alanındaki, arkeolojik ve doğal sit alanlarını bütün olarak algılamadığı, bu alanların korunması ve geliştirilmesine ilişkin bir yaklaşım geliştirmediği,
b. Kurul'un daha önce belirlediği arkeolojik sit sınırının liman bitiminin yanlış işlendiği, etkileme ve geçiş alanında bazı sınır birleştirme eksiklerinin bulunduğu ,
c. Planda önerilen ulaşım sisteminin, bu alandaki mevcut sistemin aktarımı olarak öngörüldüğü, kıyıdan geçirilen trafik yolu ile, deniz-kent ilişkisinin giderek daha da koparıldığı, bu nedenle Kentsel Sit Alanı'ndaki ulaşım sisteminin, ancak kent bütünü ile irdelenerek, kentin kuzey-doğusuna giden ulaşımın Kentsel Sit Alanı içerisinden geçirilmemesi,
d. Sit Alanı çevresinde yeterli araç depolamasının çözülmesi ve otopark yeri olarak kullanılan Kent Meydanı'nın gereğinde araç trafiği dışında kullanılmaması,
e. Kentsel Sit Alanı'nda Kaş ve çevresindeki turizm gelişmesinin araştırılarak, Kentin en önemli kentsel kimliği niteliğindeki bu alanın kentin donatım programı açısından etüd edilmesi,
f. Plan kararlarının değerlendirilebilmesi için, öncelikle mülkiyet durumunun çıkarılması, bu dokunun plana işlenmesi,
g. Plana tescilli yapılar dışındaki diğer yapıların da işlenerek etüd edilmesi,
h. Tescilli taşınmazlara ilişkin müdahale biçimlerinin belirlenmesi,
i. Tescilli Yapı listesinin yeniden düzenlenmesi,

İstenmiş ve ada ölçeğinde getirilen genel plan kararları ile Kentsel Sit Alanı Planlama yaklaşımının yeterli bulunmadığına, parsel ölçeğinde her parseldeki yapı ve ayrıntılara girilmesi gerektiği kararı verilmiştir.
Ancak bu plan çalışmalarının devamı Kurul' a bu tarihten sonra getirilmemiştir .
Kaş kentsel alanı içindeki münferit sorunlar (yeni yapılaşma, onarım, plan onayı v.b.) halen, Kaş Belediyesi ve Antalya K.T.V. Koruma Kurulu kararları ile çözümlenmektedir .

III.1.2. Kentsel Sit Alanı Koruma - Etkileme Alanı
Kentsel Sit Alanı Koruma - Etkileme Alanı, 1993 yılında saptanmış ve haritalara işlenmiştir . (Bkz. Pafta 1. Sınırlar ve Tescilli Yapılar Paftası)
Bu kararda; daha önce belirlenen sit sınırlarının aynen devamı ve "Koruma - Etkileme Alanı" belirlenmesi kararı alınmıştır. Aynı kararla "Geçici Dönem Yapılanma Koşulları" belirlenmiştir.
Buna göre; Koruma-Etkileme Alanı kuzeyde 30, 31, 32, 33 adalar ile 34 adanın güney bölümleri, 37 ada güneyinde kalan 29, 31, 33, 35, 36 parseller (Kentsel sit alanı sınırı içinde kalan bölümleri dışında) 46 adanın Hastaneye kadar olan bölümü ile doğuda 24 adanın kentsel sit alanı dışında kalan bölümüdür.

Örnek 1.
Kentsel Sit Alanı Koruma - Etkileme Alanı'nda; 34 Ada, 17 Parselde yeni yapılanma hakkında daha önce alınan 13.04.2000 gün ve 4550 sayılı karar doğrultusunda, sunulan proje uygun bulunmuştur ...

III.1.3. Koruma Alanı
1989 Yılında Antalya ili, Kaş ilçesi, Kentsel sit sınırlarının yeniden belirlenmesi, Kaş ilçe merkezindeki Sivil Mimarlık örneği yapılar ile anıt yapıların yeniden tespit ve tescili, bu yapıların grup tespitine ilişkin yapılan görüşmeler sonunda ;
Yüksek Kurul' un 10.03.1978 gün ve A-1039 sayılı kararıyla tescili yapılan Sivil Mimarlık örneği yapılar ile anıt yapıların tescil fişlerinde eksik bulunan kapı numaraları ile ada ve parsel örneği yapıların grup tespitlerinin Yüksek Kurul' un 04.03.1988 gün ve 14 sayılı ilke kararı gözönüne alınarak karar eki listede belirlendiği şekilde II. Grup yapılar olarak tespitine,
Kaş merkezi, Uzunçarşı caddesinin mevcut asfalt ve beton kaplamasının kaldırılarak, özgün hale getirilmesi çalışmalarına Müze Müdürlüğü denetiminde, belediyesi tarafından başlanabileceğine,
Antalya ili, Uzunçarşı Caddesinin mevcut asfalt ve beton kaplamasının kaldırılarak, özgün hale getirilmesi çalışmalarına Müze Müdürlüğü denetiminde, belediyesi tarafından başlanabileceğine,
Antalya ili, Kaş merkezinde bulunan Kentsel Sit Sınırlarının yeniden irdelenmesi sonucunda kararımız eki 1/1000 ölçekli paftada belirtildiği şekilde uygun bulunduğuna ve Yüksek Kurul' un görüşüne sunulmasına,
Antalya Koruma Kurulu' nun 28.06.1989 gün ve 406 sayılı kararı ile kaya mezarlarının görüntüsünün engellenmesi nedeniyle, koruma zonunun belirlenmesine ilişkin çalışmanın hazırlanarak Kurula getirilmesinden sonra bu alana ilişkin karar verilebileceğine, bu çalışma yapılıncaya kadar kaya mezarlarına komşu adalarda Kurulumuz görüşü alınmadan uygulama yapılamayacağına karar verildi .
Kentsel Sit Alanı "Koruma Alanı", 1990 tarihinde sınırları belirlenen ve Koruma İmar Planı yapılarak onaylanan alandır . Kentin kuzey - doğu kesimini oluşturan bu alanda 35 ada ve 22 ada yer alır. (Bkz. Pafta 1. Sınırlar ve Tescilli Yapılar Paftası)
Çalışmaları tamamlanamayan Kaş Kentsel Sit Alanı Koruma İmar Planı sınırı yukarıda tanımlanan alanları kapsayan alan ile bu kararlarda belirtilmeyen kuzey bölümünü de kapsayan alandır.

III.1.4. Yeni Yapılaşma ve Onarımlara İlişkin Kararlar
Antalya K.T.V. Koruma Kurulu tarafından alınan diğer bazı kararlar aşağıda özetlenmiştir:

a. Kentsel Sit Alanı İçinde Yeni Yapılaşmalar:
Kaş Kentsel Sit Alanı' nda, özel mülkiyetteki yeni yapılaşmalara ilişkin projeler "Geçici Dönem Yapılanma Koşulları" doğrultusunda değerlendirilmekte ve uygulama yapılmaktadır.
Ancak, bazen Plan müellifinin ada bazındaki ve öneri projedeki cephe hattına yönelik değerlendirmesi Kurul tarafından talep edilmektedir.
37 Ada, 106 Parselde "Geçici Dönem Yapılaşma Koşulları" doğrultusunda hazırlanan proje koruma kurulunda değerlendirilmiş olup, Koruma Kurulu kararında "Belediyesince plan müellifinin, ada bazındaki öneri ve cephe hattına yönelik değerlendirilmesinin, Kurulumuza iletilmesi gerektiğine karar verildi" denmiştir. Proje Müellifi'nin başvurusunda ise; söz konusu alanda "Koruma İmar Planı' nın ne zaman tamamlanıp, ne zaman Koruma Kurulu' nda onaylanarak yürürlüğe gireceği belirsizdir" denmektedir.
Yeni Yapılaşmalara Örnek :
1. Kentsel Sit alanında Özel Mülkiyette bulunan 37 Ada, 106 No. lu parseldeki yapılanma kararı, "Geçici Dönem Yapılanma Koşulları" doğrultusunda hazırlanacak projenin gönderilmesi .
2. Kentsel Sit Alanı' nda, 37 Ada, 107 Parseldeki Avan Projesi' nin (mevcut tek katlı yapı yanına iki katlı yapı) sokak silueti açısından olumlu bulunmadığına, yeni proje etüdünün Kurul' a getirilmesine ...

b. Kentsel Sit Alanı İçinde Tescilli Yapıların Onarımları :
Kaş Kentsel Sit Alanı içindeki tescilli yapıların köklü onarımları için Koruma Kurulu tarafından Koruma Yüksek Kurulu' nun 660 sayılı ilke kararı uyarınca yapının röleve ve restorasyon projelerinin hazırlanması istenmektedir.
Örnek 1. Kentsel Sit Alanı' nda, 25 Ada 5 parseldeki tescilli yapının onarım isteminde; yapının rölevesinin çizim tekniğine uygun olarak hazırlanmamış bulunduğundan, çizim tekniğine uygun olarak hazırlanarak Kurul' a iletilmesi istenmiştir .

c. Kentsel Sit Alanı İçinde Tescilsiz Yapıların Basit Onarımları :
K.T.V.Koruma Yüksek Kurulu' nun 05.11.1999 gün ve 660 sayılı ilke kararı uyarınca Kaş Belediyesi denetiminde yapılmaktadır.
2002 Yılı başında ülkedeki hava koşullarının ağır olması nedeniyle sit alanı içindeki yapılar ile sit alanı dışındaki tescilli yapıların doğanın etkisiyle tahrip olarak yıkıldığı ve can ve mal kaybına neden olduğu belirlenmiştir.
Bu tür yapılarda K.T.V.Koruma Yüksek Kurulu' nun 05.11.1999 Tarih ve 660 Sayılı ilke kararı uygulanması istenmiştir .

Örnek 1. Kentsel Sit Alanı' nda özel mülkiyetteki 38 Ada, 3 Parselde bulunan tescilli yapının basit onarımı (kapı, pencere, balkon ve çatısındaki çürüyen ve bozulan ahşap elemanlarının, bozulan dış ve iç sıvalarının renk ve malzeme uyumu sağlanarak özgün biçimlerine uygun olarak yenilenmesinin) basit onarım kapsamında yapılabileceğine, uygulama sonrası hazırlanacak olan rapor ve fotografik belgelerin Kurul' a iletilmesine karar verildi .

Örnek 2. Kentsel Sit Alanı' nda özel mülkiyette 40 Ada, 1 Parselde bulunan tescilsiz yapının onarım istemine ilişkin Kaş Belediye görüşü istenmiştir .
Yapının Müdürlük uzmanlarınca mahallinde incelediği ve Kurul gündemine alındığı belirtilmektedir .
Kentsel Sit Alanı içindeki 40 Ada 1 Parseldeki tescilsiz yapıya ilişkin röleve ve tadilat projeleri Kaş Belediyesince incelenmiş ve uygun bulunmuştur .
40 Ada 1 Parselde bulunan tescilsiz yapının onarımına ait Kurul' a sunulan restorasyon projesinin uygun olduğuna karar verildi. Uygulama' nın denetlenmesinin Koruma Yüksek Kurulu' nun 22.03.2001 gün ve 680 sayılı "Uygulamanın Denetlenmesi" konulu ilke kararı doğrultusunda müellif mimar tarafından yapılması gerektiğine karar verildi .

d. İskan İzni Verilmesi :
K.T.V.K. Yüksek Kurulu' nun İskan İzni verilmesine ilişkin ilke kararı uyarınca ,
· Belediyesince hazırlanan teknik rapor,
· Uygulama sonrası çekilen fotoğraflar,
İstenmektedir.
Ancak bazı yapılarda Koruma Kurulu tarafından onaylanan proje ile uygulama farklı olmaktadır. Bunlar için inceleme yapıldıktan sonra projeye uygun hale getirilmesi için gerekli işlemler yapılmaktadır .

e. İzinsiz ve Ruhsatsız (Kaçak) Yapılaşmalar :
Bu arada Kentsel Sit Alanı' nda Koruma Kurulu ve Belediye izni olmadan (kaçak) bazı eklenti ve değişiklikler de süregelmiştir.
Bunlara örnek olarak :
1. "Bellevü Cafe Bar" önünde izinsiz teras yapılıp yapılmadığının incelenmesi ve izinsiz uygulamanın Kurul' a bildirilmesi istenmektedir .
2. 37 Ada, 26 Parseldeki, Antalya Koruma Kurulu' nun 29.06.1999 gün ve 4267 sayılı kararı ile projesi onaylanan tescilsiz yapıda izinsiz balkon genişletilmesi .

f. Ayırma (İfraz), Birleştirme (Tevhid) ve Kamuya Terk Konuları:
Kentsel sit alanındaki özel mülkiyetteki 24 ada, 4 parselin bir kısmının kamuya terkinin uygun bulunduğuna ilişkin , 46 Ada 12 Parsel' de ifraz konusunun "Koruma Planı" getirilinceye kadar durdurulmasına , karar verildi.
Tescilli taşınmazın bulunduğu 120 m2 yüzölçümü 24 ada, 4 parselin 20, 30 m2 lik kısmının kamuya terk edilmesi konusu .

g. Sit Alanındaki Yapılar Üzerindeki Tabelalar:
K.T.V.K. Yüksek Kurulu' nun 05.11.1999 gün ve 665 sayılı ilke kararı; "Korunması gerekli Taşınmaz Kültür ve Tabiat Varlıkları ile Koruma Alanları ve Sit Alanları Üzerine Konulacak Her Türlü Işıklı ve Işıksız Tabelalar ile Çevresinde Yapılacak Donanımlar", belirlemektedir. Buna göre; Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür ve Tabiat Varlıkları ile Koruma Alanları ve her türlü sit alanlarında görüntü kirliliğine yol açan müdahalelerin ortadan kaldırılması esastır.

III. 2. DOĞAL SİT ALANLARINA İLİŞKİN KARARLAR

III.2.1. Limanağzı III. Derece Doğal Sit Alanları
Limanağzı III. Derece Doğal Sit Alanlarının tescili 1996 yılında yapılmıştır .
Doğal Sit Alanının, Kaş Bel. İmar Planlama Sınırları içinde kalan kısmında 2001 yılında Kaş Belediyesi tarafından yapılan İmar Planı revizyonuna ilişkin verilen kararda;
"Belediyesince hazırlanan İmar Planı revizyonunun 30.03.2001 gün ve 24358 sayılı Resmi Gazeteden yayınlanan "K.T.V. Yük. Kurulu ve Koruma Kurulları Yönetmeliği" doğrultusunda değerlendirilebileceğine" karar verildi .
III. Derece Doğal Sit Alanının, Kaş Belediyesi İmar Planlama Sınırları içinde kalan kısmında belediyesince hazırlanan imar planının Kıyı Kanunu dikkate alınarak, yeniden düzenlenmesinden sonra değerlendirilebileceğine karar verilmiştir .
38. Küçükçakıl Mevkiinde hazine mülkiyetinde 142 ada, 1 no. lu parselde lojman yapımı istemi / Limanağzı III. Derece Doğal Sit Alanı' nda kalıyor.

III.2.2. Çukurbağ Yarımadası III. Derece Doğal Sit Alanları
Çukurbağ Yarımadası T.K.T.V. Yüksek Kurulu kararı ile 1984 yılında III. Derece Doğal Sit Alanı olarak tescil edilmiştir .
Bu dönemde, Çukurbağ yarımadasının bir kısmını içeren mevzii imar planı uygun bulunmuştur . Aquapark Oteli bu plan kapsamında kalmaktadır.
1996 Yılında ise Çukurbağ Yarımadası Sit sınırları ve derecesi ile, Limanağzı III. Derece Doğal Sit alanı sınırları 1/25 000 Ölçekli haritalarda belirlenmiştir .
Bu karar ile iptal edilen III. Doğal Derece Sit Alanı içerisinde kalan alanların, Belediye Meclisi' nce değiştirilerek yeniden kabul edilen planlar Koruma Kurulu' na sunulmuştur .
III. Derece Doğal Sit içinde kalan ve "ÇUKURBAĞ Yarımadası KAİP" da yat yanaşma yeri olarak planlanan kısımda kalan 15 no.lu alanın Kurul' un 22.02.2001 gün ve 4903 sayılı kararına göre "Plan Koşullarına" uygun kullanılması gerektiğine;
III. Derece Doğal Sit Alanında kalan 16 no.lu plaj alanındaki izinsiz barakaların kaldırılmasına ve 21 no.lu alanın bugünkü haliyle boş kullanılmasına karar verilmiştir .

Küçükçakıl Mevkii:
Küçükçakıl mevkiinde Hazine mülkiyetinde bulunan 142 Ada 1 No.lu parselde lojman yapılması Limanağzı III. Derece Doğal - Sit Alanı içinde kalıyor. Koruma Amaçlı İmar Planı yapılıncaya kadar belirlenecek geçici dönem yapılanma koşullarının belirlenmesi...

Büyükçakıl Mevkii:
III. Doğal Sit Alanı' nın, Kaş Belediye sınırları içinde kalan kısmında hazırlanan İmar Planı revizyonu nedeniyle, Büyükçakıl Plajı güneyinde sit alanı içindeki yapılaşmaların hangi mevzuat çerçevesinde oluştuğunun bildirilmesi istenmektedir .
Kaş Belediyesi tarafından yazılan cevabi yazıda Büyükçakıl Mevkiinde kalan yapılar, bölgenin Bayındır Köyü sınırları içinde kaldığı süre içinde Köy Statüsü ile yapılmış olduğu belirtilmektedir .
Kaş, Kentsel Sit, Kentsel Sit Etkileme Geçiş ve III. Derece Doğal Sit Alanında kalan ve Milli Emlak Müd.' ce Kaş Belediyesi' ne kiralanması uygun bulunan 13, 14, 15, 16 ve 21 numaralı alandaki uygulamalara ilişkin; Restaurant ve Çay bahçesi olarak kullanılan 13 no.lu alan ile Etkileme Geçiş Alanı' nda kalan yine restaurant ve çay bahçesi olarak kullanılan 14 no.lu alanlardaki izinsiz yapıların mevcut halleri ile korunmasının uygun bulunmadığına hazırlanacak KAİP bütünlüğünde değerlendirilebileceğine,

III.3. ARKEOLOJİK SİT ALANLARINA İLİŞKİN KARARLAR

III.3.1. I. DERECE ARKEOLOJİK SİT ALANLARI
I. derece Arkeolojik Sit Alanı kaş yerleşiminin batısındaki Antik Antiphellos Kentini içermektedir. Kent içinde de yer yer küçük ölçekte I. Derece Arkeolojik sit Alanları bulunmaktadır. (Bkz. Pafta 1. Sınırlar ve Tescilli Yapılar Paftası)
K.T.V. Koruma Yüksek Kurulu İlke Kararı uyarınca "I. Derece Arkeolojik Sit Alanları' nda" kesinlikle hiçbir yapılaşmaya izin verilmemesi ve imar planlarında aynen korunacak sit alanı olarak belirlenmesi gereklidir .
2000 Yılı içinde, Yat Limanı arkasında, I. Derece Arkeolojik Sit Alanı' nda büfe yapımı istemi red edilmiştir .

a. Kanalizasyon Altyapı Projesi :
Kaş Limanı arkasında; Kentsel ve I. Derece Arkeolojik Sit Alanından geçen Kanalizasyon Altyapı Projesinde hat değişikliğine ilişkin alınan kararda güzergah Antalya Müze Md. denetiminde yapılması koşulu ile uygun bulundu .
Bu alanda bulunan Likya Tipi Lahit' in doğal kayaya oturan podyumunda yok olan taşların Antalya Müze Md. denetimi ve sorumluluğunda yerine konularak sağlamlaştırılmasından sonra bu alandaki kazı çalışmalarına başlanabileceğine karar verildi.

b. Limanağzı Kesimindeki Arkeolojik Sit Alanı :
Limanağzı mevkiinde, 1980 yılında belirlenen "Arkeolojik Sit Alanı" sınırının yeniden düzenlenmesine ilişkin konu, Kurul' un arkeolog üyesinin katıldığı bir toplantıda değerlendirilebileceğine karar verildi .
2000 yılı içerisinde, bir kısmı Limanağzı III. Derece Doğal Sit Alanında kalan ve Orman Bakanlığınca Sağlık Bakanlığına tahsis edilen 50 000 m2 lik orman arazisinde yapımı planlanan "Devlet Hastanesi Hizmet Binası" na ilişkin hazırlanan vaziyet planının işlendiği, 1/1000 ölçekli imar planı uygun bulunmuştur .

c. Küçükçakıl Mevkii Kentsel Sit Alanı Etkileme Geçiş Alanı ve Kısmen I. Derece Arkeolojik Sit Alanı :
Bu alanda bulunan, 24 Ada, 8,9,11 ve 14 No. lu parsellerde yapılmak istenilen yeşil alan düzenlemesine ilişkin, Koruma Kurulu' nun 15.04.1996 gün ve 2968 sayılı kararı ile "...yapılmak istenilen yeşil alan düzenlemesinin uygun olmadığına (olumsuz), bütüncül olarak kamu yararına açık alan kullanımı ile plan bütüncül olarak kamu yararına açık alan kullanımı ile plan bütünlüğü içerisinde planlanarak getirilmesine "karar verilmiştir.

d. Antik Mabed :
2001 Yılı içerisinde Kaş Belediyesi tarafından; 30L-1d paftada "Tarihi Kalıntı" olarak gösterilen Antik Mabedde, yüzey ve bitki temizliği ile, bu temizlikte ortaya çıkacak tavan taşlarının orijinal yerlerine konulması ve restorasyon çalışması için Koruma Kurulu' ndan izin talep edilmiştir .
Koruma Kurulu "Antik Mabedde" yüzey ve bitki temizliği yapılması ve yapılan çalışmaların Antalya Müze Müdürlüğü' nce değerlendirilmesi, temizlik sonucu ortaya çıkan taşların orijinal yerlerine konulması kararı verilmiştir .(Bkz. Pafta 1. Sınırlar ve Tescilli Yapılar Paftası)

e. Likya Mezarı :
2000 Yılı içerisinde; Sun Cafe - Bar Restaurant' ın içinde bulunan Lykia mezarının üstüne Dolphin Restaurant işletmecileri tarafından 10 - 15 tonluk saç pis su tankı konulması hakkında soruşturma açılmıştır .

III.3.2. I. DERECE ARKEOLOJİK SİT ALANI (KAYA MEZARLARI) ETKİLEME GEÇİŞ ALANI
1990 tarihli bir kararda da Kaya Mezarları' nın görünümlerini engelleme durumuna gelen yapılaşmanın kontrol altına alınması için Koruma İmar Planı ve plan koşulları geliştirilmiştir . (Bkz. Pafta 1. Sınırlar ve Tescilli Yapılar Paftası)
1999 yılında özel mülkiyetteki 34 Ada'da bir yapının "Kaş Kentsel Sit Alanını Etkileme Geçiş alanı" dışına çıkartılması istemi ; "...bu yapı adasında cephe bütünlüğünün sağlanması ve yapı adasının tescilli yapıdan yol ile ayrılması nedeniyle, Etkileme ve Geçiş alanında kalan kesiminde de ada için verilen emsalin uygulanabileceği." şeklinde yanıtlanmıştır.

I. Derece Arkeolojik Sit Alanındaki Kaya Mezarlarının koruma alanına ilişkin, Ant. Koruma Kurulu' nun 11.01.1990 gün ve 637 sayılı kararıyla, I. Derece Arkeolojik Sit Alanındaki korunması gerekli kültür ve tabiat varlılarının korunması, görünümleri ve çevreleri ile uyumlarının muhafazası için 2863 - 3386 sayılı yasa uyarınca 1/1000 ölçekli paftadaki alanın "Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlıklarının Koruma Alanı" olarak belirlenmesine ilişkin kararda geçen "KORUMA ALANI" tanımı, yeniden değerlendirilerek "ETKİLEME GEÇİŞ ALANI" olarak değiştirilmiştir .
Kentsel Sit Etkileme Geçiş Alanı'ndaki yapılaşmalar ile ilgili pek çok karar verilmiş ve bu kesim hemen tamamen yapılandırılmıştır.

Örnek 1.
Merkez Mahallesi Sit alanı dışında tescilli yapı bitişiğindeki 34 Ada, 15 Parselde yeni yapılaşma için gene 1999 yılında alınan bir Kurul Kararında
"...34 no. lu yapı adasında cephe bütünlüğünün sağlanması ve yapı adasının etkileme geçiş alanında kalan kesiminde de ada için verilen emsalin uygulanabileceği..." kararı bulunmaktadır.

III.3.2.1. Kaş Antiphellos Tiyatrosu
Antiphellos'da bulunan en önemli eserlerden biri Antik Tiyatro'dur (Bkz. Fotoğraf 2). Antiphellos Tiyatrosu Likya bölgesinde günümüze sağlam olarak gelebilen az sayıdaki Hellenistik tiyatrolardan birisidir. İÖ 75 - 25 yıllarına tarihlenen tiyatro, İS 250 yılında onarım görmüştür. Tamamen ana kaya üzerinde inşa edilmiş olan tiyatro, konumundan dolayı gündüz ve gece ziyaretçilerin sık sık uğradıkları bir yer olmasının ve Kaş İlçesi' nin birçok yerel etkinliklerinde kullanılmasının yanı sıra, şu anda Antalya' nın batısında sosyal etkinliklere cevap verebilen tek merkezdir.

FOTOĞRAF 2 . KAŞ (ANTİPHELLOS) TİYATROSU

Kaş ilçesi merkezinde bulunan Antiphellos Örenyeri Tiyatrosunun Çevre Düzeni ve temizlik yapılması için 2000 yılında izin verilmiştir . Yapılan çalışmalar :
1. DOLGU TABAKASININ TEMİZLİĞİ : Orkestrada geçmiş yıllarda genişletme ve tesviye için (harman yeri olarak kullanılmak için) yapılan dolgu tabakasının temizliğine başlandı. İnce tabakalar halinde mil, kil ve topraktan oluşan dolgu yer yer 5 cm. ile 45 cm. arasında değişmektedir. Orkestra içinde orijinal taban seviyesi üç noktada tespit edilebilmiştir. Tespit edilen orkestra zeminine ait düzeltilmiş ana kaya bölümü ilk oturma sırası bloklarının alt seviyesindedir. İlk oturma sırası için ana kayanın üzerinde yarım dairenin biraz büyük temel yeri açılmış, kayanın boşluklarına rastlanan kısımlarında blok taşlar kullanılarak aynı kot sağlanmıştır. Çalışmalar sırasında orkestra içindeki kaya boşlukları ise irili ufaklı taş yongalar ile kırmızı (terra rosa) toprak karıştırılarak doldurulmuş ve sıkıştırılmış olduğu saptanmıştır. Bütün Hellenistik tiyatrolarda olduğu gibi Antiphellos Tiyatrosunda da yamacın eğiminden yararlanılarak oturma yerleri için ana kayanın, birbirine paralel olarak yarım daire şeklinde kabaca yontulmuş olduğu, kırık oturma yeri kaplamalarının temizliğinden sonra, daha net olarak görülmüştür. Temizlik sırasında herhangi bir buluntuya rastlanmamıştır.

2. ANA KAYALARIN DÜZELTİLMESİ / ONARIM : Konum, yapının tekniği, taş işçiliği ve bölge arkeolojisi ile sosyal etkinliklerde önemli bir yeri olan Hellenistik Antiphellos Tiyatrosu' nun % 90' nın sağlam olduğu göz önüne alınırsa gelecekteki doğa ve insan tahribatlarına karşı acilen konservasyonuna, Röleve ve Restorasyon projelerinin hazırlanmasından sonra da onarıma gereksinimi vardır. 2. etap olarak da çevre tanzimi ve kullanım koşulları saptanıp projelendirilerek Koruma Kurulu kararları doğrultusunda uygulanabilir . Aynı düzeydeki ana kayalar düzeltilerek doğu ve batıdaki analemma duvarları inşa edilmiş ve caveanın çevirme duvarları da aynı teknikte ve kalitede devam ettirilmiştir. Caveanın çevirme duvarları da aynı teknikte ve kalitede devam ettirilmiştir. Caveanın çevirme duvarlarında çok az yıkılma olmuş ve buraya ait blokların % 90' nı yerinde ve kullanılabilir durumdadır. Ancak analemma duvarlarındaki bloklar arasındaki küçük açılmaların dikkate alınması gerekir. Tiyatrodaki en önemli tahribat batı analemma duvarındaki dinamitle (çok eski yıllarda) yapılandır. Üst sıralardaki sağlam oturma yerlerine karşın, yok olmuş ve kırık olan oturma yeri kaplamalarının çoğunluğu orkestraya yakın kademelerdedir. Tiyatronun en üst sırası ile paradoslara yakın köşelerdeki boşluklar ve merdivenlerdeki bozukluklar, gezinim sırasındaki ziyaretçiler açısından tehlike oluşturmaktadır.

III.3.2.2. Kaş Açık Hava Müzesi Oluşturulması :
İlçede açık alanda sergilenen Antik Eserler ile arazide dağınık olan eserleri bir arada bulundurmak ve muhafaza altına almak amacıyla Antalya Müze Müdürlüğü' ne bağlı bir şube açılması için, Limana bitişik, Kentsel Sit Alanı içinde mülkiyeti ormana ait olup; Kaş Uygulama İmar Planı' nda "Açık Hava Müzesi ve Parkı" olarak tanımlı alanın bitişiğinde (kuzeyinde) yer alan binanın Belediyece alınıp, restore edildikten sonra Kültür Bak. kullanımına verilmesi amaçlı görüşmeler yapılmıştır.
Patara, Xanthos, Fellos, Antiphellos, Myra gibi Antik Kentlerin merkezinde bulunan Kaş' ın aynı zamanda bölgenin odağı konumunda olduğu da görülmektedir. Bu konu için karar verilmesi ve konunun sonuçlandırılması Kaymakamlık ve Belediye' ce talep edilmiştir .

BÖLÜM IV.
SONUÇ VE DEĞERLENDİRME

Kaş arkeolojik, doğal ve kentsel sit alanları ile etkileme geçiş alanlarında yapılan fiziki araştırma ve değerlendirme sonuçları aşağıda verilmektedir.

IV.1. YAPI NİTELİKLERİ ve MÜLKİYET
Koruma Planı ve yakın çevresi halihazır haritaları sayısal hale getirilmiş ve üzerine Kadastro Müdürlüğü'nden alınan kadastral mülkiyet deseni işlenmiştir (Bkz. Pafta A-8. Mülkiyet Paftası).
Kentsel Sit Alanı içinde strüktürel ve cephe nitelikleri açısından yapısal durum oldukça iyi görünmektedir (Bkz. Pafta A-6. Yapı Nitelik Sınıflaması Paftası). Kentsel sit alanı içerisinde, geleneksel yapı tipine öykünen, aynı tipolojide ahşap cumbalı-çıkmalı yeni yapılar giderek yaygınlaşmaktadır (Bkz. Geleneksel Yapı Tipine Öykünen Yeni Yapılar). Bu yapı tipolojisinin Koruma Kurulu kararı ile yaygınlaşması, Venedik Tüzüğü ilkeleri bakımından sorgulanması gerekli bir durumdur.
Kentsel sit alanı içerisinde bulunmamakla beraber, görsel ve çevresel açıdan geleneksel dokuyu, Kaş siluetini etkileyen yapılar başlıca yapısal sorundur.
Bu yapılar, araştırma paftasında "Geleneksel Yapı Özelliklerine Taban Alanı ve Gabari Açısından Aykırı Çok Katlı Yeni Yapılar" olarak belirtilmiştir.
Geleneksel dokuyu tamamlayan ancak, mimari özelliği olmayan yapılar ile geleneksel yapı özelliklerine taban alanı ve gabari açısından aykırı olmayan yeni yapılar da koruma planı ile korunması ve geliştirilmesi/sağlıklaştırılması gerekli yapılardır. Bu yapılar, ana sokak dokusunun gerisinde yer almaktadır.

IV.2. KAT YÜKSEKLİĞİ - YAPI MALZEMESİ VE YAPI KALİTESİ

Kaş geleneksel mimarisi, Akdeniz kıyılarında yaygın biçimde görülmektedir. Levanten mimari, Rum mimarisi gibi adlarla tanımlanan bu tarz aslında Osmanlı İmparatorluğunun tüm karmaşık etnik gruplarının ortak mimarisi olarak değerlendirilebilir. Yapılarda iki kat kullanımı egemendir. Tüm yapılara ilişkin saptamalar analiz paftalarına işlenmiştir (Bkz. Pafta A-4 ve A-5. Kat Yüksekliği - Yapı Malzemesi ve Yapı Kalitesi Paftaları). Dış cepheler çıkmasız ve girintisiz düz satıh üzerinde taş, ahşap veya metal konsol üzerine, üstü kapalı ya da açık çıkma (balkon, cumba vb.) ile belirginleşir. Yapı malzemesi zemin kat taş, üst katlar ahşap karkas içine moloz (taş ya da pişmiş toprak) dolgu olarak belirginleşir. Tescilli yapıların çoğu onarılmış, bakımlı sayılabilecek yapılardır. Sit alanı içerisinde yeni inşaat bulunmamakla beraber, izin alınarak onarılmakta olan bazı yapılar bulunmaktadır.

IV.3. GÖRSEL DEĞERLER VE BAKI NOKTALARI

Kaş içinde, Koruma Planlaması çalışmalarına girdi oluşturan, gelecekte yapılması önerilen Kentsel Tasarım Projelerinde de odak olarak alınacak en önemli görsel, kültürel ve çevresel değerler ile, panaromik bakı noktaları A-7 Paftasında gösterilmiştir. Erken dönem tiyatrosu ve nekropol alanları (Antiphellos - Likya dönemi) kentin görsel değerlerinin en önemlileridir. Bunun yanısıra, Bazilika, Kaş'ın çeşitli yerlerine dağılmış olarak bulunan Likya Anıt Mezarları, Osmanlı Sarnıcı, Atatürk Anıtı, Merkez Süleyman Çavuş Camisi de önemli odak noktaları (Landmark) olarak planlamada dikkate alınmışlardır. Uzunçarşı Caddesi her iki cephesi de cumba/çıkmalarıyla görsel olarak etki yaratan, süreklilik taşıyan önemli bir kentsel elemandır.

IV.4. SORUNLAR / OLANAKLAR

Kaş Doğal, Arkeolojik ve Kentsel Sit Alanları'na ilişkin ulaşım, yapılaşma ve doğal çevreye ilişkin sorun ve potansiyeller S-1 Paftasında özetlenmiştir. Buna göre sorunlar aşağıdaki şekilde özetlenebilir ;
· YAPI ve DOKU SORUNLARI :Kaş geleneksel dokusunda fiziki sorunların yanısıra en önemli sorun çevreden kaynaklanan çok katlı yapılaşma baskısıdır. Ana sokakların hemen gerisinde kentsel sit alanı dokusu yer yer çöküntü bölgesi niteliği göstermektedir. Kaya mezarlarının ve kentsel sit dokusunun görüntüsünü kapayan, bozan çok katlı yapılaşmalar da önemli fiziki sorunlardandır.
· ULAŞIM/DOLAŞIM/OTOPARK SORUNLARI : Bir başka önemli sorun da ulaşım, servis ve otopark sorunudur. Yat limanının tüm servis ve araç trafiği kentsel sit alanının içinden geçmekte ve deniz ile kentin bağlantısını kesmektedir.
· ARKEOLOJİK ALAN SORUNLARI : Arkeolojik Alan ve anıtların tamamen denetimsiz bir şekilde bulunması önemli bir sorun olarak belirlenmiştir. Her yerden ve her şekilde I. Derece Arkeolojik sit alanına girilebilmekte ve denetimsiz olarak sürüler dahi otlatılmaktadır. Ayrıca, Likya Dönemi anıtsal kaya mezarları ve kent içine dağılmış bulunan anıtsal lahitler de denetimsiz ve korunmasız olarak yer almaktadır. Hatta bir Kaya Mezarı çevresine sandalyeler atılarak kafe bar olarak kullanıldığı görülmüştür. Bir başkasının üzerine tonlarca ağırlığında su deposu konulmuş daha sonra kaldırılmıştır.
· DOĞAL YAPIYA İLİŞKİN SORUNLAR : Yat limanının yapımı ile bu kesimde büyük ölçüde betonlaşma olmuş, Meis Adası ve Akdeniz görüntüsü (en azından oturanlar için) kapatılmıştır. Kentin doğal kıyı ile ilişkileri kopartılmış, deniz Kentsel Sit Alanı dokusundan geriye gitmiştir.

Yukarıdaki sorunların yanısıra aşağıdaki olanak / potansiyeller de planlamada önemli birer girdi olarak değerlendirilmiştir.
· DOĞAL ve GÖRSEL DEĞERLER : Kaş'ın en önemli potansiyeli
doğal/coğrafi yapısı ve onu tamamlayan insan yapısı görsel değerlerdir. Bunun içinde; Kaya Mezarları, Likya Anıtsal Lahit Mezarları ile Osmanlı ve Cumhuriyet Dönemi mimari eserlerini, geleneksel Kaş evlerini saymak olasıdır (Bkz. Pafta S-1. Sorunlar/Olanaklar Paftası).

· GELENEKSEL DOKU : Kaş geleneksel dokusunun hemen liman gerisinde
bütünlüğünü koruması önemli bir potansiyeldir. Geleneksel dokunun korunması ve Kaş yeni gelişimleri için çevresel ve yapısal bazda örnek oluşturması gereklidir.

· ARKEOLOJİK ALANLAR : İnsan yapısı çevre tehdidi altında ve denetimsiz
bulunmasına rağmen, kazı yapılarak ortaya çıkarılabilecek büyük bir antik yerleşim potansiyelinin bulunması çok önemli bir olanaktır. Turizm açısından olduğu kadar Kaş ve çevresi kültürel gelişimi açısından geçmiş değerlerin keşfedilmesi büyük önem taşımaktadır.

· MEYDAN ve SOKAKLAR : Yaya ağırlıklı kullanılmakta olan ve giderek
tamamen yayaya ayrılabilecek meydan ve sokaklar da önemli bir potansiyeldir.

BÖLÜM V.
KORUMA AMAÇLI İMAR PLAN KARARLARI

V. 1. YAYA, TAŞIT, SERVİS ULAŞIMI ve OTOPARKLAR

Kaş tarihi kent dokusu, yat limanı ve kent merkezinin yoğun taşıt trafiği baskısı altındadır (Bkz. Pafta A-2. Mevcut Ulaşım / Otopark Sistemi Paftası). Aynı zamanda, I. Derece Arkeolojik Sit Alanı da Devlet Hastahanesi ve Batıya bağlanan trafiğin yoğun baskısı altındadır.

H. YAT LİMANI VE ÇEVRESİ :

Yat Limanına dönüştürülmüş eski balıkçı barınağının bugünkü durumu görsel ve çevresel sorunlar yaratmıştır. Kaş'ın denize olan yaya ve görsel bağlantısı kesilmiştir. Liman girişi Cumhuriyet Meydanı Batı ucundan sağlanmaktadır. Liman çevresi, Parkın güneyinden trafiğe açıktır ve genellikle otopark olarak kullanılmaktadır.
Planda, Yat Limanına olan yaya bağlantısı güçlendirilmiş, kentin denize kolay ulaşımı olabildiğince sağlanmaya çalışılmış, araç trafiği azaltılarak servis izleri tanımlanmıştır. Limanın iki mendirek boyunca otoparklar yaya dolaşımını zedelemeyecek şekilde yer alacaklardır.

I. CUMHURİYET (ATATÜRK) MEYDANI :

Cumhuriyet (Atatürk) Meydanı'nın Uzunçarşı Caddesi kesimi kısmen yayalaştırılmış olmakla beraber, Meydanın güneyinden, çay bahçeleri yanından taşıt/servis araçları işlemektedir. Bu kesimin tamamen yaya / kent meydanı olarak kullanımı kararı verilmiştir. Meydan İbrahim Selim Sokak ve Uzunçarşı Caddesi Yaya Bölgesine girişi simgeleyecek bir kent Meydanı olarak düzenlenecektir.

J. LİKYA LAHİTİ ÇEVRESİ / UZUNÇARŞI CADDESİ + DOĞRUYOL SOKAK:

Bu kesim günümüzde araç trafiğine kapatılmıştır. Tarihi kent dokusunun önemli bir yaya aksı olarak düzenlenmesi öngörülmüştür. Doğruyol Sokak bir yaya + servis yolu olarak kullanılacaktır. Anıtsal Likya Lahitine araçların yaklaşımının önlenmesi ve çevresinin düzenlenmesi gereklidir. Bu kesimde de otopark yer almayacaktır.

K. MERKEZ SÜLEYMAN ÇAVUŞ CAMİSİ:

Camii çevresi, doğusuna bitişik çay bahçeleri hariç tamamen araç trafiğine açık durumdadır. Bu, Cami batısından Yat Limanı'na girerek gereğinde servis yolu dışında tamamen araç trafiğine kapatılacaktır. Limana doğrudan kenti bağlayan ve Kaş Belediyesi tarafından yapılan 20 metrelik yol en kesiti yeniden değerlendirilmiş ve yaya+bisikletler için bir kesim ayrılmıştır. Cami güneyinde Yat Limanı içinde denetimli otoparklar yer alacaktır.

L. ROMA TAPINAĞI (BAZİLİKA) ÇEVRESİ :

Hastane Caddesinin, Hastahane kaldırılıncaya kadar servis amaçlı kullanımı düşünülmektedir. Bu kesim güneyi tamamen yaya ağırlıklı olarak tasarlanmıştır. Burada otopark yer almayacaktır.

M. I. DERECE ARKEOLOJİK SİT ALANLARI (ANTIPHELLOS) :

Devlet Hastanesine giden Hastane Caddesinin gereğinde servis yolu olarak düzenlenmesi ve Antik kent girişlerine kadar araç trafiğinin bağlanması düşünülmüştür. Arkeolojik Alanların kent ile yaya olarak bütünleştirilmesi, Antik Tiyatro'nun kültürel amaçlı kullanımı açısından da geliştirici olacaktır.
Arkeolojik sit giriş kapılarında otoparklar yer alacaktır.

N. AÇIK HAVA MÜZESİ / PARK :

Kaş Belediyesi tarafından yapılan düzenleme alanı ile, İmar Planında "Açık Hava Müzesi ve Park "olarak belirlenen alan kentin denize açılımında en önemli potansiyel yaya mekanlarındandır. Bu kesimler, yaya ağırlıklı olarak tasarlanmış, doğu ve batıdan servis olanakları sağlanmıştır. Belediye'nin yeni düzenlediği meydanın her iki tarafında yer altına otoparklar önerilmiştir.

V. 2. ARAZİ KULLANIM KARARLARI

Günümüz (2002) arazi kullanımında kentsel Sit Alanı'nın hemen tamamının turizme yönelik ticaret ile yeme-içme-dinlenme tesislerine dönüştüğü saptanmıştır (Bkz. Pafta A-3. Arazi Kullanım Paftası).
Uzun Çarşı Caddesi ağırlıklı olarak kuyumcu, giyim-kuşam ve hediyelik eşya satış birimlerine dönüşmüştür. Orta Sokak, İbrahim Selim Sokak ile Limana bakan yapıların hemen tümünde lokanta, kafe, bar vb kullanımlar yer almaktadır.
Orta sokağın arkaları, İskele Sokak, Süleyman Sandıkçı Sokak ve Uzun Çarşı Caddesi arkasındaki sokaklarda yer yer konut kullanımı ile beraber aile pansiyonculuğu birimleri yer almaktadır.

YAT LİMANI VE ÇEVRESİ

Yat Limanı yakın çevresinde; Limana hizmet verecek tesislerin yanı sıra, turizme yönelik turistik ticaret ve gastronomi (yeme-içme) kullanımlarının yer alması öngörülmüştür.
Yat Limanı gereksinimi olarak aşağıdaki birimler saptanmıştır
· Gümrük,
· Turizm Danışma,
· Turizm Seyahat Acentaları, Yat Acentaları,
· Güvenlik,
· PTT, Internet,
· Bankalar, bankamatikler
· Hediyelik Eşya Satış Birimleri,
· Yeme-İçme Birimleri,
· Yat, Sörf ve Dalgıç Klüpleri,
· Yat bakım ve onarım birimleri,

Bunların bir kısmı Liman içinde denetimli olarak yer alacak, bir kısmı da Liman çevresindeki tarihsel yapılarda konumlanacaklardır. Liman Kentsel Tasarım Projesinde ilgili kamu kurum ve kuruluşları ile görüşülerek bu kesimin tasarımı yapılmalıdır.

CUMHURİYET (ATATÜRK) MEYDANI

Cumhuriyet Meydanı; günümüzde çepeçevre lokanta, kafe/bar, turizm acentaları ve hediyelik eşya satış dükkanları ile çevrelenmiştir. (Bkz. Pafta A-3. Arazi Kullanım Paftası). Koruma Planında bu kesimin turizme yönelik karma kullanımının sürmesi önerilmektedir.
Meydana anlam kazandıran en önemli landmark Atatürk heykelidir. (Bkz. Pafta A-7. Görsel Değerler ve Bakı Noktaları Paftası).
Bu kesimde; sokağa taşan servis mekanlarının düzenlenmesi ve kent mobilyası bakımından birbirleri ile uyumunun sağlanması gereklidir. Ayrıca, dükkan tabelaları, sokağa taşan klimalar, kaçak teraslar, çardaklar, tenteler, su depoları, sokağa konan menü, ilan vb gibi ilan ve işaret levhaların denetim altına alınması ve estetik hale getirilmesi gereklidir.

LİKYA LAHİTİ ÇEVRESİ / UZUNÇARŞI CADDESİ + DOĞRUYOL SOKAK

Uzunçarşı Caddesi, Kaş'a tipik karakterini veren en önemli yaya mekanlarından biridir. Prestijli, zengin ve gösterişli alışveriş mekanları (kuyumcular, butik, vb) burada yer almıştır. (Bkz. Pafta A-3. Arazi Kullanım Paftası). Uzunçarşı kesimine anlam kazandıran bir başka landmark ise antik dönemden günümüze gelebilmiş Likya Anıt Mezarıdır (Bkz. Pafta A-7. Görsel Değerler ve Bakı Noktaları Paftası).
Ancak bu kesimde, anıtsal Likya Lahiti'nin vista özelliğinin geliştirilmesi, Lahit'in görünmesini engelleyen aykırı ögelerin (elektrik, telefon telleri, direkler, soba boruları vb) ayıklanması gereklidir.
Kaygan yer döşemesinin düşmeyi engelleyecek şekilde yeniden ele alınması, aynı malzemenin sağlıklaştırılması gereklidir. Dükkanlara giriş basamaklarının daha düzenli hale getirilmesi de "Kentsel Tasarım Projesi" kapsamında ele alınacak konulardandır. Bu sokağın iki kesimin cephe rölöveleri çıkarılarak cephe düzenleme projeleri hazırlanmalıdır. Daha önce Gazi Üniversitesi, Şehir ve Bölge Planlama Bölümü tarafından hazırlanan cephe röleve çalışmaları güncelleyerek kullanılabilir. Özellikle ikinci kat kullanımlarının geliştirilmesi, geleneksel olmayan ve dokuya aykırı ticari kullanımların bu kesimde yer almaması önemli bir plan kararıdır (Bkz. Plan Uygulama Koşulları).

MERKEZ SÜLEYMAN ÇAVUŞ CAMİSİ ÇEVRESİ

Merkez Süleyman Çavuş Cami çevresi günümüzde Kaş Belediyesi tarafından Uygulama İmar Planı'na bağlı olarak yeniden ele alınmıştır. Ancak 20 metrelik bir yolun ulaşım kesiminde belirtildiği gibi doğrudan Camiyi hedefleyerek ulaşması ve bu kesimde sonlanması ulaşım ve trafik düzeni bakımından doğru bulunmamaktadır. Bu kesim için yaya ağırlıklı bir ulaşım düzeni planlanmıştır. Camii çevresi günümüzde çepeçevre lokanta, çay bahçesi, turizm acentaları ve hediyelik eşya satış dükkanları ile çevrelenmiştir (Bkz. Pafta A-3. Arazi Kullanım Paftası). Koruma Planında bu kesimin turizme yönelik karma kullanımının sürmesi önerilmektedir. Kaş Liman kesimine simgesel bir özellik kazandıran bir landmark olan Camii'nin siluet etkisi korunmalıdır (Bkz. Pafta A-7. Görsel Değerler ve Bakı Noktaları Paftası). Camiye bitişik olan tuvaletlerin görsel bakımdan daha sağlıklı hale getirilmesi gereklidir.

I. DERECE ARKEOLOJİK SİT ALANLARI (ANTIPHELLOS)

Antik Kent (Antiphellos) kalıntılarının var olan doğal değerler ile (zeytinlikler vd) birlikte korunması ve sergilenmesi gereklidir. Antiphellos bir Açık Hava Müzesi haline getirilmeli, ayakta kalabilen anıtsal yapılar onarılmalıdır. Öncelikle, I. Derece Arkeolojik Sit Alanı çevresinin ve giriş çıkışlarının denetim altına alınması gereklidir. Giriş kapısı, tur güzergahları, dinlenme noktaları düzenlemelerini içeren kapsamlı bir tasarım çalışması yapılmalıdır (Bkz. Plan Uygulama Koşulları). Bu kesim için, Kaş'ın turizm potansiyelinin geliştirilmesi ve gelecekte kültürel ağırlığının arttırılması amacıyla ayrı bir "Arkeolojik Alan Yönetim Planı" ve "Sunum Planı" hazırlanmalıdır. Özellikle, acil strüktürel önlem alınması gerekli Antik Tiyatro'nun röleve ve restorasyon projelerinin hazırlanması ve uygulanması önem taşımaktadır.

V. 3. KORUMA, SAĞLIKLAŞTIRMA ve YENİLEME PLAN VE PROJELERİNİN UYGULANMASI

Bu Koruma Planı ile getirilen, tüm Koruma, Sağlıklaştırma, Yenileme ve Kentsel Tasarım Projelendirme çalışmalarının yanısıra, Kaş Belediyesi, Kültür Bakanlığı ve diğer ilgili kurum ve kuruluşların parasal ve teknik desteğini alarak, bu plan ve projeleri uygulamaya koyması gereklidir. Bu amaçla, Belediye içinde "Doğal, Arkeolojik ve Kentsel Sit Alanları" korunması ve geliştirilmesine yönelik olarak doğrudan Belediye Başkanı'na bağlı etkin bir birim oluşturulmalıdır.
Bu birim, planlama ve projelendirme çalışmalarını hazırlayacak, denetleyecek, halkın katılımını sağlayacak, yapı sahiplerine teknik ve parasal destek verecek şekilde örgütlenmelidir.

_______________________________

(1) Doç Dr., Şehir Yüksek Plancısı (ODTÜ), Kamu Yönetimi ve Siyaset Bilim Doktoru (AÜ-SBF); Gazi Üniversitesi, ŞPB Böl. ve Siyasal Bilgiler Fak., Kamu Yönetimi Böl. Öğr. Gör. (Kısmi zamanlı)

Yazının ekleri için tıklayınız...

Kaynaklar: