ARAŞTIRMA

DEPREM ŞİDDET HARİTASINDA YAŞAMSAL HATALAR VAR

Deprem Şiddet Haritası 'nın hazırlanması ve yeni deprem verilerine göre yenilenmesi bu konu ile görevli kamu kuruluşları tarafından yapılmaktadır. Yeni deprem ve zemin verilerinin göz önüne alınmadığına, yörede yaşayanların can güvenliğinin, yapı betonarmesinde kullanılan birinci derece şartlarına uyulmadığı için, önemsenmediğine dair önemli örnekler sunuyorum.

Örnek.1. Trakya.
Yöre için asıl önemli olgu Trakya çukurluğunu dolduran ve yüzeyde görülen Danişmen, Çakıl veya Ergene diye adlandırılan plastik özellikli katmanların, deprem dalgalarının genliklerini (deprem dalgasının gidip gelme boyunu) yörede sekiz kat artırabilmektedir. Deprem şiddet haritası hazırlanırken ölümcül depremler üretebilen ana tektonik hatlar takip edilerek, bazan düz cetvelle bazan eğri cetvelle, oransal uzaklıkta dilimler ayrılmış ve numaralanmıştır. Oysa şiddet kavramı zemin büyütmesi ve dolayısı ile hasar derecesi ile de ilişkilidir. Dolayısı ile çizgisel odaklara uzaklıkla birlikte, jeolojik yapı da göz önüne alınmalı idi. Bu çerçeveden bakıldığında Trakya'nın deprem şiddet haritasında büyük yanlışlıklar yapılmış olduğu görülür. Örneğin Şiddet Haritasının Trakya kısmı düzgünlendiği takdirde Güngören, Bağcılar, Hadımköy, Çerkezköy, Saray, Lüleburgaz ve Havza'nın birinci dereceye, Vize, Kırklareli ve Edirne'nin ikinci dereceye... yükseltilmesi gerekir. Bu sonuca yörede yapılmış yüzden fazla zemin etüdlerinin birleştirilmiş sonuçlarından yararlanılarak ulaşılmıştır.

Örnek.2. Kuzey Doğu Anadolu Fay Zonu.
Bu yöre genellikle 30 - 50 m kalınlıklı yeni volkanik kayalarla kaplandığı için gözlemsel olarak fay hattının izini sürmek olanaksızdır. Örtülü Fay hattı izlemenin tek yolu deprem yeryüzü merkezlerini haritaya işlemektir. Bu yörede Varto - Horasan, Narman - Şenkaya - (Yurt Dışında) Spitak ve Baku depremleri meydana gelmiştir. Bu depremlerin oluşturduğu hatlar bilinmeyen "Kuzey Doğu Anadolu Fay Zonu"nu bilinir hale getirmişlerdir. Bunların yeryüzündeki işaretleri bir çizgisellik göstermemektedir. Erzurum, Pasinler, Hasankale, Horasan faylarının hepsi bu zon içerisinde kalır. Bu fay zonu da Doğu Anadolu ve Kuzey Anadolu Fay Hatları gibi ölümcül ve yıkım riski taşıyan depremler üretmiştir. Böyle olduğu halde Kuzey Doğu Anadolu Fay Zonu hâlâ ikinci derece Deprem Şiddet Dilimi içerisinde gösterilmektedir. Bu söylemler doğal olarak bir taslak niteliğindedir. Nihai düzgünlemelere arazi çalışmalarında ulaşılır.

Örnek.3 Taşucu.
Taşucu'nda kalın kireçtaşı katmanlarının denize daldığı görülünce Şiddet Konturları da denize daldırılmış olmalı. Halbuki Nükleer Santral baskısı olmadan burada da Kıbrıs'la Taşucu arasından geçen fay dikkate alınarak sahilde birer derece yükselme yapan kapanımlar oluşturulmalıdır.

Örnek.4. Çukurova.
Yörede birinci derece ayırılırken Güney Doğu Anadolu Bindirmesi ve Lut Transformu gözönüne alınmıştır. Oysa Misis ve Klikya fayları da etkindir. Trakya'daki gerekçeler burada da aynen geçerlidir.

Deprem Şiddet Derecesi yapının statik hesaplarına doğrudan alınmaktadır.
Bilindiği gibi birinci derece deprem diliminde, zemini ile uyumsuz yapılarda yıkım riski vardır.

Bu son cümle, bu yörede yaşayanların büyük bir depremde hayatta kalıp kalmamalarını kontrol etmektedir. Dolayısı ile Deprem Şiddet Haritalarındaki yanlışlıklar ve ihmaller hayatımızla oynamaktadır.