Kıtasal Doğrultu Atımlı Faylar ve Eğim Atımlı Düşey Fayların egemen olduğu ülkemizde her yerleşim biriminin kendine özgü risk bileşenleri ve dolayısı ile optimum konut yönlendirmesi (konumlandırması) olmalıdır. Bu kadar ayrıntılı Sismik Risk Analizlerinin yapılacağı günler de gelecektir. Fakat ben o günleri beklemeden bir takım pratik önermelerde bulunmak istiyorum.

Ülkemizde konut yönlendirmesi şimdiye kadar doğal olarak güneşe göre yapılmıştır. Yeni yönlendirme sürecinde ise yine bu güneş bileşeni ön plana alınmalı fakat buna ilaveten olası deprem odaklarına göre de yönlendirme bileşenleri eklenmelidir. Yurdumuz deprem odaklarının dağılımları Şekil-1.'deki haritada kırmızı çizgilerle gösterilmiştir.

Şekil-1.Odak Çeşitlemelerimiz.

Kalın Kırmızı Çizgiler: Doğrultu Atımlı Sığ Çizgisel Odaklar.
İnce Kırmızı Çizgiler: Eğim Atımlı Sığ Çizgisel Odaklar.
Dolu Kırmızı Daireler: S bileşeni Olan Noktasal Sığ Düşey Odaklar.
Boş Kırmızı Daireler: S Bileşeni Olmayan Noktasal Derin Odaklar.
Kalın Turuncu Çizgiler: Sığ Eğim Atımlı Ters Fay Odaklar.
Siyah Oklar: Kıtasal Hareketler
Sarı Oklar: Kıtasal Torklar

 

Yapılarımızı nasıl yönlendirmeliyiz sorusunun cevabı Kıtasal Doğrultu Atımlı Sığ Odak mekanizmasını İyi incelemekten geçer. Şekil-2.de Kıtasal doğrultu atımlı fayın hakim yatay deplasman yönü ve hakim deprem dalgası tipi krokilendirilmiştir.

Şekil-2. Kıtasal Doğrultu Atımlı Fayda Dikdörtgen Biçimli Yapıların Yönlendirme Seçenekleri

Şekil-3. Ege Bölgemizdeki Herhangi Bir Kent İçin Olası Deprem Dalgaları Geliş Yönleri. Bunlarla Birlikte Yer Alan Derin Odaklar, Kare Temel Alanlı Çözümü Etkilemez.

Şekil-4. Güney Doğu Anadolu'da Bindirme Çevresinde Yönlendirme Ters Döner. Bu Zonun Hemen Kuzeyinde DAFZ Yer Alır. Dolayısı ile Bindirmenin Kuzeyinde Yönlendirme Sorunları Oluşur.

Bu yönlendirmede, yapı uzun kenarının hakim yatay deplasman yönüne paralel olması kuralı en güçlü etken olarak kabul edilmiştir. Yatay deplasmanların doğrultu atımlı fay gibi tam olarak tanımlanabildiği durumlarda doğru yönlendirilmiş dikdörtgen yapı, kare yapıya göre daha avantajlı duruma geçer. Yanlış yönlendirme ise riski artırır. Ancak kare biçimli temel alanına sahip yapılar bütün deprem bölgeleri için uygundur.

Buna göre Optimum çözüm için Şekil-1.'deki haritayı kullanırsak Çözüme daha kolay ulaşırız.

Şekil-5. Hakim Deprem Yatay Deplasmanı ve Güneş Alma Faktörlerine Göre Türkiye'de Ayrıntısız Yapı Yönlendirme Şablonu.

Ege bölgesinin tamamında Kare tabanlı yapıların önerilmesinde derin odaklı olup dipten gelen düşey darbe şeklindeki deprem riski de göz önüne alınmıştır.

Şimdi soruyorum. Benim gibi çekinmeden yazan bir eski kurt veya Prof.Dr. Ahmet IŞIKARA gibi çekinmeden konuşan bir eski kurt, bürokratlara da teknokratlara da itici gelebilir. O zaman örneğin Prof.Dr.Haluk EYİDOĞAN gibi Simotektonik bilen gençlerden yararlanarak Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik'i (ABBYHY'yi) buna göre revize etmek gerekmez mi? Yoksa Deprem Şiddet Haritasının masa başında çizildiği gibi ABYYHY de masa başında yazılanlar kervanına mı katılsın? Bu kadar deprem acısından sonra Türk insanı bunu hak etmiyor.

*Uğur Kaynak ,1939 yılında Elazığda Doğdu, İ.Ü.F.F.'den 1965 'te Mezun oldu, Etibank'ta, Fırat Üniversitesinde çalıştı. Kocaeli üniversitesinden kadrolu profesör olarak emekli oldu. 16 adedi depremle ilgili olmak üzere farklı konularda 37 yayın yaptı.