YapiWorld Deprem

31.Mart.2002 'tarihinde Tayvan'da merkez üstü başkentin 130 km güneyinde yer alan, Japonya kayıtlarına göre 7.3 Richter büyüklüğünde bir deprem meydana geldi.

"Geçmiş olsun. Üzüldük. Ancak birkaç yapının yıkıldığının rapor edilmesi bizi şaşırtıyor. Kendimize kızgınlığımızı artırıyor. 7.4 Richter Körfez depreminde yaklaşık yüzbin ölü vermemize karşılık 7.3 Richter'de Tayvan'da birkaç evin yıkılması düşündürücüdür."
Diyenler olabilir. Fakat üzülmeyin. İşin bilimsel yanı öyle demiyor.

Şekil-1. Depremin Merkez üstü : Tayvan, Depremin Odağı : Filipin hendeğinin derinlikleri 300 km < Depremin Derinliği < 500 km , Kaynak :USGS (yapiworld.com/deprem)

Şekil-2. Olayın Levha Tektoniğindeki yeri

Şekil-1. deki ve Şekil-2 deki verilere göre deprem odak derinliği ve mekanizması Şekil-3.de verilmiştir. Tayvan, 7480 m derinlikli Ryu-Kyu hendeğinin arkasında yer alır. Ryu-Kyu Ada Yayının en büyük adasıdır. Ada yayları yay ardı bölgesindeki volkanizma ile büyüyerek deniz üzerine ulaşabilen kümülatlardan (volkanik yığışımlardan) oluşur. Bu yay, üzerleyen levhanın hendeğe göre sabit durduğu Nötral Ada Yayı tipinde olduğundan, Andezitik yığışımlar hakim volkanizma ürünlerini oluştururlar.

Deprem derinliği 300 km ile 500 km arasında yer aldığına göre derin depremler sınıfındadır. Derin depremlerde odak mekanizması ise bilinen depremlere benzemeyip alışılmadık bir mekanizma gösterir. Dalan okyanusal kabuğun tavanı +4 C° sıcaklıkta iken, tabanı 300°C - 400°C sıcaklıklarda olabilir. Bu durumda beş altı milyon yılda 400 km derinliğe dalan buradaki okyanusal kabuğun tavanı ile daldığı astenosfer malzemesi arasında büyük bir sıcaklık farkı oluşur. Bu fark çok büyük hacımlı ve inanılmaz yalıtkan olan bir kabuk malzemesinde meydana geldiği için, malzeme bu etkiyi "şok ısıtma" olarak algılar. Katı cisimlerin atomlarının bulunduğu yerleri sabitleştiren kafes yapısına latis adı verilir. Ve bu derinlikte latise transfer edilen ısı enerjisinin latis titreşim frekansının eşdeğer enerjisini (Phonon Frequency) aşması sonucunda latis göçertilir. Yani katı cisim özelliğini yitirir. Malzeme aniden buharlaşır. Aniden genleşir. Aniden soğutulur. Ve aniden kendi kabuğuna çekilir. Bu olay bir patlamadır. Bunun blast şok dalgaları küresel biçimde çevreye salınır.

Şekil-3. Filipin Trench'inde oluşan gerilmeli odak ve 300 km'den derinde oluşan Latis Göçertilmesi Tipi Odak. Beyaz Noktalar=Benioff-Wadati Zonu.

Bu şok dalgaları sadece P cisim dalgaları biçiminde yayılır. Asıl yıkıcı S dalgalarından yoksundurlar. Yine de Şekil-3'te gösterilen ters koni tabanında kalan yerlerde dipten gelen şok dalgasının etkisi ile yıkımlar olur.
Şimdi "Aman ne iyi. Tayvan'da olan deprem bizi oldukça rahatlatmıştır." Diyenler mi dersiniz. Bu depremi Ayın , Güneşin Hatta gelmesi beklenilen bir minicik kuyruklu yıldızın durumuna bağlayanlar mı dersiniz. Bulutlara bakanlar, karıncaları gözleyenler mi dersiniz...

Biz denizde meydana gelecek bir deprem bekliyoruz. Bunun Doyuran Buhar Bulutu mu olur?. Bunun Karıncası, Tavşanı mı olur? Milletin kafasını karıştırmaktan başka bir şey yapılmıyor.!

İşte Tayvan'daki depremin ne olduğu, Neden dispersiyonsuz deprem dalgalarının pek fazla hasar yapmayacağı, S dalgasının olmamasının büyük avantajı. Dipten gelen şokların hafif yapılarda pek etkili olamayacağı. Ağır betonarme yapılarda etkili olduğu... Bilinmektedir.

Fakat bu yazıyı kaleme almaktaki asıl amacım nedir bilir misiniz? Bu depremlerin aynısı nadiren de olsa Kıbrıs-Girit Dalma batma zonunun arkasındaki Volkanik ada yaylarında ve hatta Ege bölgesinin kıyı kentlerinin altında meydana gelmektedir. Diğer bir değişle Deprem yönetmeliğimizde Kıyı Ege bölgesinde ağır yapıların bu yüzden 0.5 g 'lik düşey ivmelerle karşı karşıya olabileceğinin belirtilmesi ve ona göre betonarme çerçevede statik ve dinamik projelendirme yapılması önerilmelidir.