500 km hıza ulaşabilen Maglev 2000

12.10.2001 -Technology Review -Avrupa ve Japonya örneklerinde yola çıkan ABD, yüksek hızlı trenlere öncelik vermeye hazırlanıyor.

Avrupa ve Japonya'da yıllardır kullanılmakta olan hızlı trenlerle, Amerika tanışmaya hazırlanıyor. Bu geçiş, Kaliforniya'da öngörüldüğü gibi 1200km'lik bir hızlı demiryolu mu yapılacak yoksa Florida için önerilen ve manyetik bobinler üzerinde yükseltilen trenlerle mi olacak; mühendisler ve politikacılar şehirden şehire bu alternatifler arasında seçim yapacaklar.

Açıkçası, 11 Eylül saldırılarından sonra, halk hızlı tren ulaşımını bir kez daha gözden geçirme noktasına geldi. Amtrak'ın Washington D.C. Boston arasından çalışan Acela trenlerine talep, bu olaylardan sonra %40 arttı. Midwest ve Kalifoniya'da da evcut hatların hızlı trenlere uygun olarak geliştirilmesi için hazırlıklar başladı.

Ancak, pek çok mühendisin kafasında bunlardan çok daha büyük fikirler dolaşıyor.

MAGLEV: Herşey mıknatıslarda saklı

Amtrak Acela trenleri maksimum 240 km/saat hıza ulaşabilirken, superiletken maglev trenleri Japonya'daki testlerde 500 km/saat hızını aştılar. Maglev'in yaratıcıları bu trenlerin sadece hızlı değil aynı zamanda da çok sessiz olduklarını ifade ediyorlar. Maksimum hızlarda dahi duyulan tek ses rüzgar sesi.

Japonya'da, süperiletken maglev trenleri, yol üzerinde, aracın her iki ucunda bulunan süper soğutmalı, süperiletken mıknatıslar vasıtası ile yükseltiliyorlar. Tren hareket ettiğinde, yol üzerinde bulununan iletkenlere verilen elektrik akımı, bir itme gücü oluşturuyor. Tren 100 km/saat hızı aştığı anda, tekerlekleri içe katlanıyor ve hat üzerinde havalanmaya başlıyor. Yani tren sürtünmesiz bir ortamda hattın üzerinde uçmaya başlıyor. Enerji tasarrufu için de mıkantıslar bir soğutma sistemi ile soğutuluyorlar. Maglev trenini durdurmak için ise akım yönü terse çevriliyor.

1960'larda temelleri atılan bu teknolojinin fikir babalarından Jim Powell, süperiletken mıknatısların elektrik akım dalgası ile itilmesini, bir sörfün su dalgası ile itilmesine benzetiyor. "Araç, ön veya arka rüzgarların etkisinden arınmış olarak her zaman AC dalagasının hızında hareket ediyor" diyor Powell.

Powell'ın firması Maglev 2000, Orlando'yu Cape Canaveral Limanına ve Kennedy Uzay Merkezi'ne bağlayacak M-2000 adı verilen hattın finansmanı için destek arıyor. Japon maglev teknolojisinin güncellenmiş bir versiyonu ile yolcu vagonlarının tam dolu olarak 35-50 ton ağırlığa ulaşabilecekleri ve 30 km/saat hızdan sonra da hat üzerinde yükselebilecekleri öngörülüyor.

Inductrack adındaki rakip bir maglev teknolojisi de, oda sıcaklığında çaılşan ve kompleks soğutma sistemleri gerektirmeyen sabit mıknatıs sistemlerini öngörüyor. Bu basit yapı ile, trenler 2 km/saat hızda bile yükselebilecekler. Sistemi geliştiren Lawrence Livermore Ulusal Laboratuvarından Dick Post, sistemin yürüme hızında bile çalıştığını söylüyor. Indutrack teknolojisinin özellikle şehir içi ulaşımında iyi bir alternatif olacağı ifade ediliyor.

Berlin'nden Transrapid International firması ise elektromanyetik bir yükseltme sistemi kullanıyor. Süperiletken maglevlerden farklı olarak, elektroanyetik sistem tekerleklere ihtiyaç duymuyor, çünkü tren dururken bile mıknatıslar aktif olarak çalışabiliyor. Maglev trenleri hattın üzerinden 10-20 cm kadar yükselebilirken, elektromanyetik trenler 15 mm'den az yükseklikte hareket ediyorlar. Mınatıslar hat arasındaki mesafe sensörlerle kontrol ediliyor ve akım bu mesafeyi 10mm'de sabit tutmak üzere otomatik olarak ayarlanıyor.

Shanghai'da Transrapid teknolojisi ile çalışan ve havaalanını şehir merkezine bağlayan 33 km uzunluğunda bir maglev hattı halen yapım aşamasında.

HAYATA NE ZAMAN GEÇECEK?

Kongre 950 milyon dolar tutarında manyetik yükselen tren bütçesini onayladı. Ancak, bunun hangi güzergahta gerçekleştirileceği kesinleşmedi. Hatlardan birisinin Baltimore-Washington arasındna olacağı düşünülüyor. Diğeri ise, Pittsburgh havaalanı ile şehir merkezi ve banliyöleri arasında düşünülmekte. Kesin kararı, 2003'te ABD Ulaştırma Bakanlığı verecek. Seçilecek sistemde ise Transrapid International şimdilik önde gözüküyor.

Maglev tren hatlarının maliyetinin kilometre başına 15-60 milyon dolar arasında değişebileceği hesaplanıyor. Halbuki Amtrak'ın konvansiyonel Acela trenleri iyileştirilmiş mevcut demiryollarında çalışabiliyor. Parsons Ulaşım Grubu tespitlerine göre de mevcut hattın iyileştirilmesi ise sıfırdan maglev hattı döşeme maliyetinin yarısı kadar.

 

YapiWorld12.10.2001

Yazdır