Dünya Ticaret Merkezi'nin çöküşüyle ilgili araştırma raporu Amerikan İnşaat Mühendisleri Birliği (ASCE) ve Dederal Felaket Yönetim Ajansı (FEMA) tarafından Mayıs ayı başında yayımlandı. Rapor, mühendislerce yürütülen soruşturma detaylarını, toplanan verileri, ilk gözlemleri ve önerileri içeriyor. Raporun vardığı en önemli sonuçlardan birisi ise, çöküşe neden olan zincirleme olayların belki de tam olarak hiçbir zaman tanımlanamayacak oluşu...

12.05.2002 - Dünya Ticaret Merkezi'nin çöküşüyle ilgili uzun süredir beklenmekte olan rapor, Amerikan İnşaat Mühendisleri Birliği (ASCE) ve Dederal Felaket Yönetim Ajansı (FEMA) tarafından Mayıs ayı başında yayımlanmıştı. Rapor, mühendislerce yürütülen soruşturma detaylarını, toplanan verileri, ilk gözlemleri ve önerileri içeriyor. Beyaz Saray Bilim Komitesi de daha kapsamlı bir araştırmanın Ululsal Standartlar ve Teknoloji Enstitüsü (NIST) tarafından yapılacağını duyurmuştu (07.05.2002- YapiWorld).

New Civil Engineer Plus'ta Diarmaid Fleming imzasıyla yeralan bir maklede bu rapor değerlendirildi.

İlgili Haberler: 07.05.2002- ABD'DE FELAKET SORUŞTURMA YETKİLERİ TEK ELDE TOPLANIYOR 16.03.2002-İKİZ KULELERDEKİ YANGIN SİMULE EDİLDİ 26.12.2001-DÜNYA TİCARET MERKEZİ ENKAZINDA SAKLANAN BİRŞEY Mİ VAR? 06.12.2001- UÇAĞIN BİNAYA GİRDİĞİ AN 17.11.2001- İKİZ KULELERİN YANIDAKİ BİNALAR HAVA BASINCI DALGALARINDAN ÇÖKMÜŞ 15.10.2001- İKİZ KULELERİN BAŞ MÜHENDİSİ ESERİYLE GURUR DUYUYOR 30.09.2001- MÜHENDİSLER DÜNYA TİCARET MERKEZİNİN ENKAZININ TEST EDİLMEDEN GERİ DÖNÜŞÜMÜNE KARŞI ÇIKIYOR 12.09.2001-NEW YORK'UN SİMGE İKİZLERİ NEDEN YIKILDI?

ASCE/FEMA raporunda, İkiz Kulelerin yıkılışına yükleme

koşullarındaki belirgin değişikliklerin neden olduğu belirtiyor. Bunlar; uçak çarpması, yangın ve sonrasındaki yapısal elemanların çöküşü.

Rapora göre, uçakların farklı hızları ve çarpış noktaları nedeniyle iki kule (WTC 1 ve WTC 2) birbirinden farklı çökme şekilleri sergiledi.

İlk uçak saat 8:46'da WTC 1'in 94-98. katları arasına 766km/saat hızla çarptı. Bina çarpmadan 1 saat 48 dakika sonra çöktü.

Diğer 767, 944km/saat hızla güneydeki WTC 2 kulesinin 78-84.katları arasına saat 9:03'te çarptı. Bu bina ise 56 dakika sonra çöktü.

Raporda izlenen tüm görüntülere ve olaydan kurtulanların ifadelerine dayanılarak verilen bilgiye göre, ilk çarpma, WTC 1'in dört katı boyunca 36 adet çeper kolonunun yıkılmasına neden oldu.

WTC 1'e çarpan uçağın bazı parçaları bina içinde sürüklenerek muhtemelen çekirdek kolonlarına da zarar verdi.

Raporda belirtildiğine göre, 91.kattan kurtulan çalışanlarla yapılan görüşmeler ışığında, "çekirdek çerçevesinde ani bir kısmi çökme meydana gelmiş olma olasılığı" var.

Çarpma yerinin yakınında bazı lokal döşeme çökmeleri meydana gelirken, dış çeper kolonlarınca taşınan döşeme yükleri de diğer taşıyıcı sistemlere aktarıldı. Bazı kolonlardaki dikey eksen yükleri altı katına kadar çıkarken, rüzgar yüklerine karşı tasarlanmış olmaları nedeniyle bu yükü taşıyabildiler.

Çarpmadan sonra yükler başarıyla diğer elemanlara aktarılabildiğinden bina tekar denge durumuna gelebilmişti.

Rapora göre "ancak, yapının genel mukavemeti ciddi şekilde düşmüştü. Bina bu koşullar altında dahi bilinmez bir süre zarfında ayakta kalabilecek olsa da, ek yüklere dayanım güzü kalmamıştı ve deprem veya rüzgar gibi yükler altında büyük olasılıkla çökecekti."

İki uçağın da binalara çarptıkları anda 166.000 litre yakıtla dolu oldukları tahmin ediliyor. Bu yakıtın üçte biri ateş topuna dönüştüğünden, birkaç mikrosaniye sürecek ve daha ciddi yapısal hasara neden olacak büyük bir patlama yaşanmadı. Rapor, asansör şaftları içinde, buharlaşan yakıttan kaynaklanan patlamaların meydana getirdiği yüksek basınçların meydana geldiğini belirtiyor.

Geriye kalan yakıt, katlardaki tüm malzemelerin yanmasına neden olarak sıcaklığı 1000°C'ye kadar çıkmasına neden oldu. Kırılan camlar da eş zamanlı birbirinden bağımsız yangınları tetikledi.

Raporda belirtildiğine göre, çarpma nedeniyle yangın söndürme sistemleri işe yaramaz hale geldi. Aynı anda patlayan çok fazla sprinkler kafası nedeniyle basınç aniden düştü ve çok hızla yayılan yangın, hortumlarla müdahaleyi imkansız kıldı.

Yine raporda belirtildiğine göre "çöküşe neden olan zincirleme olaylar belki de tam olarak hiçbir zaman tanımlanamayacak." Ancak, yangına dayanıklı kaplamanın yırtılması ve taşıyıcı sistem elemanlarının yüksek sıcaklık nedeniyle zayıflaması ana faktörler olarak öne çıkıyor.

Raporda, aşırı yüksek sıcaklık nedeniyle yatay çerçeve elemanlarında sarkma oluşmuş olabileceği ve üst kat enkazından gelen ek yüklerin, katların "gözleme" gibi çöküşünü hızlandırmış olabileceği belirtiliyor.

Döşemelerin çöküşü nedeniyle kolonların yatay desteksiz uzunlukları arttığından bu durumun burkulmaya neden olduğu belirtiliyor. Katların çöküşünden kaynaklanan dinamik etki de toptan çöküşü hızlandırmış.

WTC 2 neden daha çabuk çöktü?

Daha yüksek çarpış hızı daha büyük hasara neden olurken, daha fazla olan çarpma yüksekliği nedeni ile kalan kolonlar WTC 1'de olduğundan daha fazla yüke maruz kaldılar. Bu nedenlerle, ilk anda daha büyük bir yapısal hasar meydana gelmiş oldu.

WTC 2'nin çekirdeğinin çarpma noktasına sadece 12 metre uzaklıkta oluşu da, uçağın çekirdek üzerindeki hasarını arttırdı.

Bu noktada, 12 Eylül günü (saldırıdan bir gün sonra) YapiWorld'de inşaat yüksek mühendisi Ender Şenkaya'nın yaptığı çöküş mekanizması ile ilgili ilk analizin isabetini hatırlatmakta fayda var:

"Çarpmalardan etkilenen dış kesitten sonra, devre dışı kalan yangın söndürme sistemleri nedeniyle müdahale edilemeyen yangın, ilk önce çıktığı kattaki çelikte uzamaya ve buna bağlı gerilmelerin artışı ile (basınç gerilmleri) yırtılmaların peşpeşe gelmesiyle taşıyıcı sistemi tamamen devre dışı bırakmış olmalı. Yangına dayanımlı çelik konstrüksiyon belli bir müddet 1500 - 1600 Fahrenayta (815-870 santigrad) dayanabilecekken, yüksek oktanlı uçak yakıtı katlardaki tüm mobilyayı da hızla tutuşturarak felaketi hızlandırıyor. Çarpmanın meydana geldiği katlardaki döşeme makaslarının sıcaktan genleşmesi ile "tüp" kesitin dış çeperi beton döşemeden ayrılarak (beton çelik kadar yüksek miktarda uzayamaz) merkezden hızla dışarı doğru itilmeye başlıyor. Beton döşemenin kuşaklama etkisinden de kurtulmuş olan dış çeperde yanal deformasyonlar da hızlanıyor. Bu noktada ortaya çıkan ikincil momentler (düşey yüklerin eksentrik olarak etki etmesi) kolonların burkulmasına ve yırtılmasına neden olyor. Bu katların mukavemeti kaybettmesiyle de üstlerindeki 20-30 katın tüm yükü (50000-80000 ton) çekiç etkisiyle bir alt katın çekirdek bölümüne vuruyor ve zincirleme etki her katta bir kat ağırlığı kadar eklenerek (+2500-3000 ton) büyük bir hızla zemin kata kadar varıyor. Her mühendisin birleşeceği ortak nokta hiçbir binanın böyle bir etkiye göre tasarlanamayacağı..."

YapiWorld 12.05.2002

Yazdır